Cercar:

Seccions

Fons Cathalaunia



Bibliografies



Metodologia del wiki

PrimerPreviSegüentDarrer

Títol : Vita Sancti Geraldi Auriliacensis comitis.

Resum : Vita Sancti Geraldi Auriliacensis comitis , escrita per Sant Odó , abat de Cluny al voltant de l'any 930.

Dates : [850-925]

Lloc : Alvèrnia

Autor : Sant Odó de Cluny

Original : No

Bibliografia : -

Antropònims : (97) -

  1. Geraldus, comte, vir Domini, bon, beat
    1. Plerique dubitare solent , utrum vera sint quae de beato Geraldo referuntur.
    2. Alii quoque velut excusationes in peccatis quaerentes , indiscrete hunc extollunt , dicentes videlicet quia Geraldus potens & divens fuit , & cum deliciis vixit , & utique sanctus est.
    3. Qui vero justitiam operantur , in qua Geraldus quam maxime excrevit , audituri sunt : Venite , benedicti Patris mei.. Et revera qualia sunt gesta per quae Job , David , & Tobias , at alii quamplures baetificantur , non ista quae Geraldus egisse comprobatur.
    4. Vir igitur Domini Geraldus ea parte Galliarum , quae ab antiquis Celtica vocatur , oriundus fuit ; territorio videlicet , quod est Arvernensi atque Caturcenci , nec non etiam Albiensi conterminum , oppido vel villa Aureliaco , patre Geraldo , matre vero Adaltrude progenitus.
    5. Et quia Dominus in generatione justa , generatio vero Geraldi quaerentium est Dominicum : consequens est ut generatio rectorum benedicatur.
    6. Pater quippe ipsius in ipso conjugio sese castificari tantopere atudebat , ut semoto frequenter a conjuge toro , solus accubitaret , velus ad tempus , juxta Apostolum , orationis vacans. Quadam vero nocte monitus in somnis perhibetur , quatenus uxorem cognosceret , quia filium generatus esset. Aiunt enim quod ei missum sit , ut illum nomine suo Geraldum vocaret.
    7. Genitrix ejus cum esset vicina partui , nono videlicet die priusquam nasceretur , contigit ut cum suo viro vigilanti vigilans ipsa jaceret. Et dum nexcio quid vicissim sermocinarentur , infans emisit vocem quam ambo audierunt.
    8. Geraldus igitur in matris utero bene sonuit quiniam ultra communem aliorum vigorem in fide sanctae Trinitatis exercens , felicem famam , qua erat orbem repleturus , per illam voculam significavit.
    9. At in puero Geraldo dulcedo quaedam animi cum verecundia , quae multum honestat adolescentiam , ipsos infantetiles actus decorabat.
    10. Nullo igitur impedimento Geraldus poterat occupari , quin ad amorem discendi recurreret. Unde factum est , ut propemodum pleniter Scripturarum seriem disceret , atque multis clericorum quantumlibet sciolos in ejus cognitione praeiret.
    11. Decedentibus autem parentibus cum ejus dominio potestas omnis deveniret , non ut solent adolescentes , qui in matura dominatione superbiunt , Geraldus intumuit , nec incoeptam cordis mdoestiam immutavit.
    12. Quod Geraldus audiens , non assultu , sed ratione cohortatus , ad miserandum & subveniendum flectebatur.
    13. Ridiculum hoc hostibus foret , nisi Geraldus vi divina roboratus , mox eisdem hostibus intolerabilis esset. Quod etiam suis valde videbatur eneptum ni experimento probassent , quod Geraldus quem pietas in ipso praeliandi articulo vincebat invincibilis semper esset.
    14. Quisquis ille est , si justa lance causam discreverit , ne in hac quidem parte gloriam Geraldi probabit obfuscandam.
    15. Et rex David , qui etiam contra filium legiones direxit. Geraldus non aliena pervadendo , sed sua , quin potius suorum , jura tuendo confligebat.
    16. Opus vero Geraldi lucidum est , quoniam de simplicitate cordis metitur.
    17. Interim vero , sicut solent captivi inter vincula , pristinae libertatis gementes memorari , suspirat Geraldus , & consuetam divinae dilectionis dulcedinem recolebat.
    18. Et licet aegro affectu , rogabat Deum , ne se illa tentatio penitus absorberet. venitur ad condictum , intrat hospitium puella , quia frigus erat , stetit in facie juxta focum : Geraldum vero jam divina gratia respexerat.
    19. Ceterum dulcis Dominus ac rectus , qui servum suum Geraldum a stupro , pietatis dulcedine servavit , punire eum pro conscupiscentia , rectitudinis censura non omisit.
    20. Cavebat quippe in hoc turgidum fastum , ne se cuiquam tardum aut difficilem praestaret , ut moris est nunc quibusdam , qui velut de thalamo procedentes , prius ebrietati se mancipant quam amicis praestent , contra illud Scripturae dicentis : Vae terrae cujus principes mane comedunt. Atqui Geralduls non ita.
    21. Geraldus igitur staturae mediocris , & totus , ut dicitur , euphormis , id est bene formatus.
    22. Ita Geraldus vel de Deo loquens , vel Deo sibi per lectionem loquente , maximum refectionis tempus expendebat.
    23. Qui utinam sicut Geraldus novissima providerent , & sive manducarent , sive biderent , omnis juxta praeceptum Apostoli , ad laudem Dei facerent.
    24. Quod Geraldus audiens , ad capiendum eos protinus dixerit. Ac tum forte rusticanus quidam ad eos metu cogente venerat. Milites vero qui eos comprehenderunt , timentes ne forte domnus Geraldus aut eos dimisisset , aut cur eos impunitos sibi ostenderent inculpasset , oculos omnium protinus avulserunt.
    25. Longo post tempore , cum de eo domnus Geraldus audisset quia latronum socius non fuerit , valde constristatus est , requirens vel si viveret , vel quo isset.
    26. Quis aliud praeter Geraldum hoc ita faceret ? Certe mihi videtur , quod id magis admiratione dignum sit , quam si furem rigescere in saxi duritiam fecisset.
    27. Verum cum in aliis peccati speciebus soleant homines compugni , atque de emendatione meditari , aut raro , aut certe , nec raro videas , qui prater Geraldum in ista peccandi specie se doleat deliquisse.
    28. Geraldus namque , juxta praeceptum Evangelii , contentus erat stipendiis suis.
    29. Cum ille se Aquitanum & mediocrem personam esse responderet , clericus eum tam vultu quam eloquio considerans , ad ejus gratiam se totum inflexit , & quidquid de naulo debebatur , cunctis de illius comitatu remisit , & tam ipsius quam aliorum flascones & utres vino implevit.
    30. Hunc itaque ministri domni Geraldi reperientes , ad eum termentem & pavidum addixerunt.
    31. Quos hoc praeter Geraldum faceret ? Sed hoc ille fecit , qui non avaritiae servus erat , sed misericordiae se totum dicaverat.
    32. Quem Bonifacius quidam ex militibus domni Geraldi casu reperit , & necessitatem illius audiens , ad eumdem domnum Geraldum hunc adducens : En , inquit , domine mi , juxta tuum desiderium reperi , quod tibi placiturum praesento : ecce homo indigens solatio.
    33. Geraldus quoque , sicut Job , fratrer draconum & socius struthionum fuisse monstretur , frequenter a quibusdam provinciarum lacessitus est.
    34. Nam reipublicae statu jam nimis turbato regales vassos insolentia marchionum sibi subjugaverat. Jam itaque multarum causarum experimentis probatum fuerat , quod , ut scriptum est , omnipotens erat contra hostes Geraldi
    35. Wilelmus plane dux Aquitanorum , vir bonus , & per multa laudabilis , cum tandem vehementer invaluisset , non monis quidem , sed precibus agebat , ut Geraldus a regia milita discendes , sese eidem commendaret. Sed ille favore comitis nuper usurpato , nequaquam consensit. Nepotem tamen suum nomine Rainaldum eidem cum ingenti militum numero commendavit.
    36. Sed & isdem Wilelmus nullatenus illi indignatus est , quippe non immemor , qui pater suus Bernardus ipsum adhuc adolecentem eidem domno Geraldo amoris causa commendavit.
    37. Factum est quadam vice , cum ita res exigeret , ut in quamdam regionem qua hostiliter ierat , longum tempus cum eo expendisset. Interim vero omne stipendium , quod in sagnariis Geraldi delatum fuerat , paulatim defecit.
    38. Denique ex hoc & deinceps , cognomentum hoc promeruit , ut ab omnibus in commune Geraldus ille Bonus appallaretur.
    39. Tanti autem apud eumdem Wilelmum habitus est , ut ei sororem suam in conjugio dare vellet , Ermengardi matre quamprimum id cupiente , quae virum hunc pio diligebat affectu.
    40. At vero Geraldus scriptum noverat : Omnia custodia serva cor tuum. Et item : Qui modica spernit , paulatim decidet. Velim sane perpendas quanti habendum sit , quod inter mundanas opes , & in fastigio terreno positus , castitatem servavit.
    41. Unde & Ademarus comes vehementer instabat , ut eum suae titioni subsidisset , quod nullo equidem pacto extorquere potuit.
    42. Verum cum in amicitia Willelmi devictus pacem habere videretur , ut homini in Christo viventi persecutio non deesset , praedictum comitem Ademarum illi Satanas instigavit.
    43. Porro Geraldus in parte ipsius prati decumbens , ut fertur , cum suis omnibus dormiebat.
    44. Quo Geraldus audito , paucos milites , qui tunc sibi forte aderant , secum duxit , & ad oppidum festinavit.
    45. Sed cum non longe essent , quod ab obsidendum castrum Geraldus praecurrerat , volantem exercitum retinuit , dicens : Explorandum nobis est quanam Geraldus pugnatorum multitudibe valletur , qui nos ad obsidendum oppidum ausus est praevenire.
    46. Nox vero tum ingruerat : nec cunctati exploratores destinant , & quaenam sint castra Geraldi sollicite rimantur.
    47. In crastinum vero pervasores castelli , cognito quod Ademarus eisdem minime adesset , pacem a Geraldo requirunt , poscentes ut eosdem sine ignominia recedere permisisset.
    48. Et id quidem vir Dei Geraldus illico indulsit , sed milites animo concitati aegre ferebant , si vel armis non spoliarentur. Invaluit tamen pietas Geraldi , & illos stare cogit , hostibus vero per angiportum fugientibus auditum permisit.
    49. Ita Geraldis exturbatis abdque sanguine hostibus triumphavit. Ita Christus more suo gloriosus militem suum ipsa adversitate nobilitavit.
    50. Godefredus ille Torennensis comes quadam vice , collecto militum agmine , festinabat ut hunc virum Dei bellando lacessiret , aut quae erant juris illius devastaret.
    51. Sed quia jam experimentis aliorum didicerat quod Geraldus , Deo pro se pugnante , semper hostibus praevaleret , non ausus est ibidem remorari.
    52. Frater Ademari comitis Adalelemus , praeter illa injuriam quam eidem domno Geraldo facerat , cum Aureliacense castrum pervaserat , quam videlicet injuriam ipse libenter ei indulserat , adhuc tamen ejus malitia furebatur , & ad leasionem sancti viri pertinaciter instigabatur.
    53. Collecto itaque satellitum cuneo , castrum , quod tunc forte domnus Geraldus missarum solemniis intereat , irrumpere tentavit.
    54. Is namque tenebat quoddam oppidulum , quod dicitur ad Sanctum Serenum , ex quo scilicet , quasi lupus vespertinus egrediens , irruptiones faciebat in familiam domni Geraldi.
    55. Tandem ergo Geraldus considerans quod stulti hominis vesania sine flagello frenari non potebat , collecto militum agmine , tetendit ad castellum.
    56. Sed neque de tua supellectile saltem pro compensatione praedae , quam exercere solitus es , quidquam anferre permittam. Ita coercitum dimisit hominem , & ille satis deinceps cavit , ne Geraldi familiam laedere praesumpsisset.
    57. Porro his qui gloriantur , dicentes , quod Geraldus potens fuit , & sanctus est , suademus ne sibi de hoc applaudant , quia nisi pauperes spiritu fuerint , & sicut ille , suam potentiam religione condierint , casa eorum parva esse non poterit.
    58. Imo comparatione ejus revincentur , potuisse quidem juste similiter vivere ,sed noluisse ; manducones vero & bibaces , & de quibusdam religionis professoribus dicam , qui sibi excusationes in peccatis fingentes , inter pocula fateri solent quia Geraldus carnibus vescebatur , & sanctus est , sua professio manifeste revincit.
    59. Geraldus quippe licenter suo ordini concessis utebatur , quoniam & ab illicitis abstinebat , & cum pauperibus vescebatur.
    60. Igitur alia res est Geraldi , alia istorum.
    61. Geraldus tanto rectius confessor didi potest , quanto justioribus factis Deum est confessus.
    62. Sed minirum sicut flamma flatibus agitat solet validius accendi , sic divini amoris igniculus , qui in pectore Geraldi a puero incaluit , nullo tentationis imbre valebat exstingui.
    63. Sed Geraldus didicerat pretiosum separare a vili , & valde indignum ducebat terram lingere , qui vocatum se noverat ad coenam coelestis Agni.
    64. Etenim domnus iste Gausbertus viro Dei charissimus erat , & pro communi sanctitate , mutuum sibi invicem contubernium praestabant.
    65. Exponit itaque praesentis vitae sibi inesse fastidium , & religionis habitum desiderare ; Romam profisci velle , & praedia sua beato Petro apostolorum principi jure testamentario delegare.
    66. Barbam sibi equidem cum novacula mutilavit , quam ad modum coronae , per caput suum ducens , de capillis quoque partem recidebat.
    67. Barbam quippe veluti onerosam recidebat , & quoniam ab occipitio capili defluxerant ; celabat in vertice coronam , quam , & tiaram jugiter ferens cooperiabat.
    68. Quadragesimale tempus advenerat , cum in construendis aedificis aer jam clementior arridebat. Geraldus quodam mane , consuetis orationibus expletis , exiit ab oppido quod eidem loco imminet.
    69. Tandem elegit locum divina dispositione jam praescitum. Jubet igitur artifices rursus adesse , studium recalere , opus intermissum aperiri , coepto operi sagaciter instare , ecclesiam competendi granditudine , & arcuato schemate fabricare , quam pater ejus dudum in honore Sancti Clementis construxerat.
    70. E quibus nunc usque superest unus , qui eodem beato Geraldo quae describimus , visa narrat , & manu scribit.
    71. Si ergo voluntas pro opere computatur , nequaquam Geraldus abrenuntiatorum mercede privatur.
    72. Nam rusticanus quidam juxta Sollemniacum monasterium habebat filium caecum , qui diutius ingemiscens , quod eum caecitas & paupertas pariter opprimeret , monitus est per visum quatenus ad domnum Geraldum pergeret , & aqua , unde manus ejus ablutae fuissent , oculos filii sui superfudisset.
    73. Post aliquantum veri tempus , quidam nobilis vir , nomine Ebbo , seniorem retiocinano convenit , dicens , quia forte contra voluntate Dei faceret , dum sub obtentu indiscretae humilitatis , indultam coelitus gratiam neglexisset , & eos , quibus prodesse poterat , quae forte propter illos ei data fuerat , impendere eis quae necessitas exigit supplicantibus praestare : elationem non esse formidandam , cum laudis ille cupidus non esset neque praesumptionem quidem , quoniam qui reposcerent opem , sese divinitus admonitos commemorassent : maxime , cum jam experimento probatum esset , quia beneficium sanitatis , quod a se quaesitum fuerat , ad effectum , licet ipso nesciente , jam non semel venisset.
    74. Geraldus vero suspirans flebat , atque dicens , quia timeret quod diabolica fraus potius esset , qaue sub occasione decipere vellet ; & si quis aliquando boni fecisset , mercede ipsius boni provere perstrucisset.
    75. Consuetudinem sibi facerat it Romam frequantius adiret. Fertur autem quod illic saepenumero profectus sit.
    76. Et quoniam ipsos necdum volebat intueri , loculos eorum & templa saepius incisens , res suas eidem beato Petro delegavit.
    77. Hanc sibi legem praefixerat , ut secundo semper anno ad sepulcrum eorum recurreret , decemque solidos ad proprium collum dependentes , tanquam supplex servus , Domino suo quasi censum deferret.
    78. Unde & monachi , & peregrini , necnon & egeni , qui & hospites ejus tempore quo Romei transire solent , sollicite requirebant , si comes Geraldus veniret , vel quando veniret.
    79. Ipsi quippe Marruci , rigentes videlicet Alpium incolae , nihil quaestuosius aestimabant , quam ut suppelectilem Geraldi per juga montis Jovina transveherent.
    80. Cum venisset autem ad civitatem nomine Astam , fur quidam duos ex ejus sagmariis subripuit. Veniens autem ad quemdam rivulum , cogere eos non potuit ut transirent , donec ab hominibus domni Geraldi comprehensus est.
    81. Quadam vice , cum illud iter exurreret , quemdam monachus nomine Aribertum ducebat secum , magnae scilicet abstinentiae virum. Hoc namque erat illi dulce contubernium , ut quoties religiosae vitae quampiam reperisset , in illo semper affectuosius delectabat.
    82. Itidem cum Roman pergeret , & ad civitatem Tusciae , quae Luca vocatur , pervenisset , quaedam se mulier ei obviam ingessit , dicens : Visu commonitam se esse , quatenus filium ejus illuminaret.
    83. Sed tamen duobus testibus id asserentibus credens , qui referunt , quod isdem vir Domini per illam viam ab Italia rediret qua Lugdunum a civitate Taurinensi venitur.
    84. Nec illa demoratio fuit etiam sine beneficio temporali , missarum namque officio solemniter expleto , cum jam post cibum iter aggrederentur , venit quidam sedens caballum , qui in eundo perditus fuerat , quem domnus Geraldus sine cessoris injuria recipi jussit.
    85. Antequam vero ab Abricolam pervenissent , caecus quidam juxta viam dedens ,quaerebat a transeuntibus si aliquis in eadem turba veniret , qui Geraldus vocaretur. Cum forte quidam de nostris fratribus tunc adhuc canonicus , in collecta domni Geraldi gradiebatur , qui devotionis causa pedester incedens , ad praedictum jam caecum lassus pervenit. Quem cum ille de domno Geraldo inquireret , eum se vestigio secuturum respondir.
    86. Novem , inquit , anni sunt , ex quo caecitatis augustia premor ; hac autem nocte monitus in summo sum , ut huc venirem , & Geraldum Sancti Petri peregrinum quaererem , ut manus ablueret postularem ; caecatis vero oculos illa aqua perfunderem. Quo ille clericus audito , substitit , cum interim vir Domini Geraldus supervenit.
    87. Tam repente enim cisum recepit , ut statim post eum currecet , dicens : O sancte Geralde , o sancte Geralde , Deo gratias , en video !
    88. Raimundus noveratis comitem , filium videlicet Odonis. Hic nepotem domni Geraldi nomine Benedictum , Tolosae videlicet vicecomitem dolo captum tenebat. Rainaldus vero frater ipsius sese obsidem dedens , fratrem recepit.
    89. At domnus Geraldus audiens quod ille seipsum pro fratre obligasset , valde movebatur ad subveniendum nepoti. Raimundus autem protelabat causam reddendi , elam statagens Benedictum denuo capere , & ambos tenere.
    90. Jam septem menses fluxerant , & vir Domini Geraldus in ereptione nepotis nihil proficere poterat. Quadam vero die cum sorore sua Avigerna de hac re quasi querimoniam faciens ; Quid tu , inquit , cessas Christum pro filio tuo deprecari ? certe aut nos in fide dubitamus , aut , quod verius est , exaudiri digni , non sumus.
    91. Et adhuc Rodulfum abbatem semel ad Raimundum direxit , qui necdum quidem profocere quidquam valens , haud longe ad meatum reversus est.
    92. Nocte vero insecuta praedicto Raimundo per somnium videbatur , quod vir Domini Geraldus ante ejus lectum staret , eumque manu pulsaverit. Quid , inquiens , tu non audis me toties deprecantem ? Certe scias , quoniam si ultra tenueris obsidem , nequaquam tibi cedet in prosperum. Post haec verba Raimundus expergeractus est , & considerans visionem , intremuit : vacavitque suos , & quid somniaverit indicavit.
    93. Nam & quidam ex ipsis per quem maxime causa similiter exterritus persuadebat , ut petitionem domni Geraldi concitus faceret : alioquin moriendum illis esse commemorat. Raimundus confestim ad hospitium Rodulfi abbatis transmisit , eumque redire jussit. Quod redeunte qualiter vir Domini se per vosum terruebat , palam enarravit : obsidem illico reddidit , & ut gratiam domni Geraldi sibi Rodulfus reconciliasset , humiliter postulavit. Ita Geraldus per divinum auxilium praevalebat , & secundum illud Scripturae , gloriosos terrae humiliabat.
    94. Quodam itidem tempore , cum ad colloquium ejusdem Raimundi comitis properaret , fluvio , qui Avarionus dicitur , appropinquans , mentio incidit quod illa die piscem ad esum non haberet.
    95. Non longue enim a Friaco monasterio vicus est in honore S. Gregorii sacratus , cui scilicet presbyter quidam nomine Geraldus praeerat , qui eidem viro Dei Geraldo vela de pro sua sanctitate charus & familiaris erat , qui etiam ante vitae suae terminum sese pro amore divino reclausit.
    96. Ad hunc ergo jam dictus vir Domini Geraldus aliquando divertit , quem post orationem dosculans , dixit : Quis nobis , Geralde frater , ad refectionem daturus es ?
    97. Pagus non longe ab Aureliaco Marculiscus vocatur , juxta quem lapis quidam naturaliter rotundus insidet. Cum aliquando domnus Geraldus e regione transitaret , quidam de ejus comitatu Adraldus nomine , conviatoribus asserebat , quod super lapidem illum saltu conscendere posset.
    98. Et ita cognitum ets quod illa velocitas ejus per incantationem flebat , quae ei post signaculum adesse non potuit , & magna virtus esset domni Geraldi , post cujus sognaculum vis inimica nihil valuit.
    99. Solemnitas sancti Laurentii venerat , & ille in quamdam suam capellam quae non longe a vico Argentado sita est , eamdem festivitatem solemnizabat.
    100. Quidam vir nomine Herloardus de equo lapsus , unum genu sibi valde collisit. Ob cujus dolorem per sex dies jam sine cibo degebat. Et cum nihil sibi ad remedium reperire posset , ad Captennacum transmittens , aquam de manibus domni Geraldi clam sibi deferri fecit.
    101. Nam quid profuit Balaam , quod tam profundo mysterio prophetavit , quando propter avaritiam reprobatus est ? Nihil igitur in Geraldo grandius miraculum quaeras , quoniam hoc est quod non speravit in pecunia , vel thesauris.
    102. Quod enim Geraldus hujusmodi mirabilia fecerit , multa documenta sunt
    103. Quoniam signorum virtulibus insignem fuisse venerabilem virum Geraldum praelibatus sermo enucleatius disseruit , restat nunc ut qualiter a corporeo tegmine spiritalem essentiam emiserit , stylo titulante exprimamus.
    104. Et ei sicut beato Job contigit , & Tobiae quoniam acceptus erat tentatione probari. Itaque per septem , & eo amplius annos , lumen oculorum amisit.
    105. Biennio priusquam obiret , ecclesiam fecit solemniter dedicari. In altaribus vero tanta pignera sanctorum insita sunt , ut scientibus mirum sit.
    106. Praedia vel mancipia , quae beato Petro non delegaverat , inter quosdam propinquos ac milites , vel certe servitoribus dimisit.
    107. Intrante vero jam suae migrationis tempore , morabatur apud Cezerviacum quamdam sui juris ecclesiam , quae in honorem sancti Cirici consecrata est.
    108. Cum subito velox fama rumorem circumquaque disparserat , quod vir Domini Geraldus ad transitum propinquaret , accucurrerunt omnes veluti commune dispendium lugentes , clericorum ac monachorum turbae nobilibus viris admistae , catercae pauperum , & pagensium plebes , lugentibus istis aliorum fletus incitabatur.
    109. Ulli vero : O Geralde , qui merito bonus vocaris , quis jam erit , sicut tu , sustentator indigentium ?
    110. Sexta namque feria dilucescente die , ingravescere se sentiens , jussit ut nocturnale coram se capellani peregissent , episcopo cum suis in ecclesia illud celebrante ; cum psallentibus autem & ipse psallebat , donec post matutinale officium , omnes etiam horas diei compleret.
    111. Cum vero quidam diccrent quod jam discessisset , ille sensum adhuc retinens , oculos aperuit , & hoc judicio nondum se discessisse , monstravit. Tum vero Dominicum corpus quod exspectabat , suas ponte suscepit , & ita felix illa anima ad coelos migravit.
    112. Moritur ergo Geraldus , sed juxta illud Davidicum nequaquam ut ignavo solent , quoniam inter sanctos sors illius est.
    113. Porro autem quia Deus mirabilis est in sanctis suis , in quibus eum laudare jubemur , dicente Scriptura : Laudate Dominum in sanctis ejus , idcirco , o beate Geralde , quales possumus referimus illi pro te.
    114. Cum igitur esset ex more nudatus ad lavandum , Ragambertus , & alii ministri qui id afebant , manus utrasque pectori ejus applucuerunt , cum subito dextrum brachium ipsius extensum est , & ita genitalibus membris manus ejus applicata , ut eadem membra sub volam concluderet.
    115. Sui autem , quamplurimis comitantibus turbis , corpus illud danctum ad Aureliacum , sicut ipse jusserat , detulerunt , & in aristonen lapidem , ad sinistram scilicet basilicae ipsius collocaverunt , juxta aram sancti Petri , ita ut sepulcrum ejus habeatur in dextro , & ipsum nihilominus in dextrorsum.
    116. Si quid autem in eo lectorem oblectaverit , meritis domni Geraldi praestium censeat
    117. Beato quidem Geraldo satis suffecerat , quod ille testis fidelis , qui in caelis est , & cui semper placere studuit , hunc apud se in illa paradisiaca regione remunerat ; sed tamen quanta sit gloria , quam intus possidet , isdem testis Christus foris manifestare dignatur.
    118. Qui vero causam diligentius retractabant , prodigium aliquod esse credebant , conjicientes quod rota viridis famam beati Geraldi viriditate virtutis plenam fortasse figuraverit.
    119. Dictum est autem clerico qui hoc videbat , quod illi duo primi essent sanctus Paulus , & sanctus Martialis ; alii duo que sequebantur , sanctus Petrus & sanctus Andreas. Si quidem tertium quem dicebant , sanctum esse Geraldum.
    120. At ille : Domine , inquit , pro servo tuo Geraldo misericordiam tuam deprecor.
    121. Beatus autem Petrus dilectum Dei Geraldum manu tenens , & per gradus illos ascendere incipiens , excelsa voce , Te Deum laudamus , exclamavit.
    122. Cum interea quidam clericus de Lemovicensi pago veniens , interrogabat monachos , utrum sarcophagus domni Geraldi sursum adhuc emersisset.
    123. Tunc ille contractus supplicabat , ut hi , qui circumstabant , hunc ad sepulcrum domni Geraldi deferrent.
    124. Quidam sane de beati Geraldi gloria temere disputantes asserunt , quod ista curationum gratia , non meritis ejus , sed istarum virtutibus reliquiarum conferatur. At nos causam diligentius considerantes , id credimus , quod ita per sancta illa pignora sanitatem beneficia tribuuntur , ut virtus quoque beati Geraldi cooperatrix non negetur.
    125. Rainaldus , quem vir Domini suspectum habens , juramento , sicut superius dictum est , adhuc vicens constrinxerat , illius juarmenti fidem rupit , & familiae , quam coenobio delegaverat , nimis erat cum suis infestus. Singuli autem , inter praedationes , quas patiebantur , nomen domni Geraldi inclamare solebant.
    126. Quadam autem nocte visum est ipsi Rainaldo , quod virum Dei sibi astantem cerneret.
    127. Nec Rainaldus obsistebat , quia pronus erat ad malum. Et quamvis sanguine esset sancto viro propinquus , tamen ab ejus pietate longe erat alienus. Tum itidem sanctus vir eidem minans apparuit , & quae bona sibi fecisset , pro quibus ille mala reddebar , furibundus exprovabit , atque percutiens eum in capite , e vicino mortem sibi secuturam comminatus est.
    128. Praedicti autem parentes dum erum ducerent ante corpora sanctorum , daemones saepius clamabant , de ejus corpore se minime exire , nisi per intercessionem beati Geraldi. Tum iidem parentes daemoniaci huc illucque discurrebant , si vel provinciam audissent , in qua beatus Geraldus esset.
    129. Mox ut venite ante sepulcrum , clamare coeperunt daemones per eum obsessum : O Geralde , inquit , utquid illudis nos ?
  2. Hugone, monjo
    1. Tunc vero accitis quatuor ex his , quos ipse nutrierat , Hugone videlicet monacho , Hildeberto sacerdote , Witardo quoque , & alio Hildeberto nobilibus laicis , sed & aliis quampluribus , de moribus & qualitate vitae ejus hactenus disquisivimus : nunc sinul , nunc semotim , quid singuli dicerent , vel si in dicendo sibi concordarent , certatim inspeximus , tacite expendentes , si tallis vita ejus esset , cui forte miracila convenissent.
  3. Hildeberto, sacerdot
    1. Tunc vero accitis quatuor ex his , quos ipse nutrierat , Hugone videlicet monacho , Hildeberto sacerdote , Witardo quoque , & alio Hildeberto nobilibus laicis , sed & aliis quampluribus , de moribus & qualitate vitae ejus hactenus disquisivimus : nunc sinul , nunc semotim , quid singuli dicerent , vel si in dicendo sibi concordarent , certatim inspeximus , tacite expendentes , si tallis vita ejus esset , cui forte miracila convenissent.
  4. Witardo, sacerdot
    1. Tunc vero accitis quatuor ex his , quos ipse nutrierat , Hugone videlicet monacho , Hildeberto sacerdote , Witardo quoque , & alio Hildeberto nobilibus laicis , sed & aliis quampluribus , de moribus & qualitate vitae ejus hactenus disquisivimus : nunc sinul , nunc semotim , quid singuli dicerent , vel si in dicendo sibi concordarent , certatim inspeximus , tacite expendentes , si tallis vita ejus esset , cui forte miracila convenissent.
  5. Hildeberto, noble
    1. Tunc vero accitis quatuor ex his , quos ipse nutrierat , Hugone videlicet monacho , Hildeberto sacerdote , Witardo quoque , & alio Hildeberto nobilibus laicis , sed & aliis quampluribus , de moribus & qualitate vitae ejus hactenus disquisivimus : nunc sinul , nunc semotim , quid singuli dicerent , vel si in dicendo sibi concordarent , certatim inspeximus , tacite expendentes , si tallis vita ejus esset , cui forte miracila convenissent.
  6. Turpio, bisbe
    1. Siquisdem & domnus Turpio episcopus , & dilectissimus mihi ac venerabilis abbas Aymo cum aliis quampluribus multa vi precum me coegerunt , ut haec aggrederer.
  7. Aymo, abat
    1. Siquisdem & domnus Turpio episcopus , & dilectissimus mihi ac venerabilis abbas Aymo cum aliis quampluribus multa vi precum me coegerunt , ut haec aggrederer.
  8. Geraldo,
    1. Vir igitur Domini Geraldus ea parte Galliarum , quae ab antiquis Celtica vocatur , oriundus fuit ; territorio videlicet , quod est Arvernensi atque Caturcenci , nec non etiam Albiensi conterminum , oppido vel villa Aureliaco , patre Geraldo , matre vero Adaltrude progenitus.
    2. Pater quippe ipsius in ipso conjugio sese castificari tantopere atudebat , ut semoto frequenter a conjuge toro , solus accubitaret , velus ad tempus , juxta Apostolum , orationis vacans. Quadam vero nocte monitus in somnis perhibetur , quatenus uxorem cognosceret , quia filium generatus esset. Aiunt enim quod ei missum sit , ut illum nomine suo Geraldum vocaret.
    3. Genitrix ejus cum esset vicina partui , nono videlicet die priusquam nasceretur , contigit ut cum suo viro vigilanti vigilans ipsa jaceret. Et dum nexcio quid vicissim sermocinarentur , infans emisit vocem quam ambo audierunt.
    4. Decedentibus autem parentibus cum ejus dominio potestas omnis deveniret , non ut solent adolescentes , qui in matura dominatione superbiunt , Geraldus intumuit , nec incoeptam cordis mdoestiam immutavit.
    5. Tandem elegit locum divina dispositione jam praescitum. Jubet igitur artifices rursus adesse , studium recalere , opus intermissum aperiri , coepto operi sagaciter instare , ecclesiam competendi granditudine , & arcuato schemate fabricare , quam pater ejus dudum in honore Sancti Clementis construxerat.
  9. Adaltrude,
    1. Vir igitur Domini Geraldus ea parte Galliarum , quae ab antiquis Celtica vocatur , oriundus fuit ; territorio videlicet , quod est Arvernensi atque Caturcenci , nec non etiam Albiensi conterminum , oppido vel villa Aureliaco , patre Geraldo , matre vero Adaltrude progenitus.
    2. Pater quippe ipsius in ipso conjugio sese castificari tantopere atudebat , ut semoto frequenter a conjuge toro , solus accubitaret , velus ad tempus , juxta Apostolum , orationis vacans. Quadam vero nocte monitus in somnis perhibetur , quatenus uxorem cognosceret , quia filium generatus esset. Aiunt enim quod ei missum sit , ut illum nomine suo Geraldum vocaret.
    3. Genitrix ejus cum esset vicina partui , nono videlicet die priusquam nasceretur , contigit ut cum suo viro vigilanti vigilans ipsa jaceret. Et dum nexcio quid vicissim sermocinarentur , infans emisit vocem quam ambo audierunt.
    4. Decedentibus autem parentibus cum ejus dominio potestas omnis deveniret , non ut solent adolescentes , qui in matura dominatione superbiunt , Geraldus intumuit , nec incoeptam cordis mdoestiam immutavit.
  10. Ambrosius,
    1. Omne fucatum , ut ait Ambrosius , refugit natura , & auctor ejus Deus quod contra illa est abhorret.
  11. Bonifacius, militibus
    1. Quem Bonifacius quidam ex militibus domni Geraldi casu reperit , & necessitatem illius audiens , ad eumdem domnum Geraldum hunc adducens : En , inquit , domine mi , juxta tuum desiderium reperi , quod tibi placiturum praesento : ecce homo indigens solatio.
  12. Wilelmus, duc
    1. Wilelmus plane dux Aquitanorum , vir bonus , & per multa laudabilis , cum tandem vehementer invaluisset , non monis quidem , sed precibus agebat , ut Geraldus a regia milita discendes , sese eidem commendaret. Sed ille favore comitis nuper usurpato , nequaquam consensit. Nepotem tamen suum nomine Rainaldum eidem cum ingenti militum numero commendavit.
    2. Sed & isdem Wilelmus nullatenus illi indignatus est , quippe non immemor , qui pater suus Bernardus ipsum adhuc adolecentem eidem domno Geraldo amoris causa commendavit.
    3. Nonnunquam autem gratiosi hominis Wilelmus suavitate delectatus , vi presum exigebat , & secum diutius commoraretur
    4. Porro exercitus ad praedam versus , tanquam hostes Wilelmi persequens , totam regionem illa depopulabatur. Qua causa incolae sibi timentes , facultatibus expositis , fugiebant , nec invenire poterat qui ministris ejus stipem vendidisset.
    5. Tanti autem apud eumdem Wilelmum habitus est , ut ei sororem suam in conjugio dare vellet , Ermengardi matre quamprimum id cupiente , quae virum hunc pio diligebat affectu.
    6. Non solum quippe eidem Ademaro , sed nec Wilelmo quidem duci , qui tunc majore rerum affluentia potiebatur , se commendare assensus est , credo Mardocheum vir iste mediabatur , qui superbo Aman se submittere , honoremque regibus a Deo collatum praebere contempsit.
    7. Verum cum in amicitia Willelmi devictus pacem habere videretur , ut homini in Christo viventi persecutio non deesset , praedictum comitem Ademarum illi Satanas instigavit.
  13. Rainaldum,
    1. Wilelmus plane dux Aquitanorum , vir bonus , & per multa laudabilis , cum tandem vehementer invaluisset , non monis quidem , sed precibus agebat , ut Geraldus a regia milita discendes , sese eidem commendaret. Sed ille favore comitis nuper usurpato , nequaquam consensit. Nepotem tamen suum nomine Rainaldum eidem cum ingenti militum numero commendavit.
    2. Raimundus noveratis comitem , filium videlicet Odonis. Hic nepotem domni Geraldi nomine Benedictum , Tolosae videlicet vicecomitem dolo captum tenebat. Rainaldus vero frater ipsius sese obsidem dedens , fratrem recepit.
    3. Rainaldus , quem vir Domini suspectum habens , juramento , sicut superius dictum est , adhuc vicens constrinxerat , illius juarmenti fidem rupit , & familiae , quam coenobio delegaverat , nimis erat cum suis infestus. Singuli autem , inter praedationes , quas patiebantur , nomen domni Geraldi inclamare solebant.
    4. Quadam autem nocte visum est ipsi Rainaldo , quod virum Dei sibi astantem cerneret.
    5. Nec Rainaldus obsistebat , quia pronus erat ad malum. Et quamvis sanguine esset sancto viro propinquus , tamen ab ejus pietate longe erat alienus. Tum itidem sanctus vir eidem minans apparuit , & quae bona sibi fecisset , pro quibus ille mala reddebar , furibundus exprovabit , atque percutiens eum in capite , e vicino mortem sibi secuturam comminatus est.
  14. Bernardus,
    1. Sed & isdem Wilelmus nullatenus illi indignatus est , quippe non immemor , qui pater suus Bernardus ipsum adhuc adolecentem eidem domno Geraldo amoris causa commendavit.
  15. Ermengardi,
    1. Tanti autem apud eumdem Wilelmum habitus est , ut ei sororem suam in conjugio dare vellet , Ermengardi matre quamprimum id cupiente , quae virum hunc pio diligebat affectu.
  16. Ademarus, comte
    1. Unde & Ademarus comes vehementer instabat , ut eum suae titioni subsidisset , quod nullo equidem pacto extorquere potuit.
    2. Non solum quippe eidem Ademaro , sed nec Wilelmo quidem duci , qui tunc majore rerum affluentia potiebatur , se commendare assensus est , credo Mardocheum vir iste mediabatur , qui superbo Aman se submittere , honoremque regibus a Deo collatum praebere contempsit.
    3. Verum cum in amicitia Willelmi devictus pacem habere videretur , ut homini in Christo viventi persecutio non deesset , praedictum comitem Ademarum illi Satanas instigavit.
    4. Aliquando quippe contigit ut in prato cum paucis militibus mansitaret nocte , cum equidem Ademarus misso exploratore pro certo rescivit & ubi & cum quantis esset.
    5. Tum vero Ademarus adnisu frustrato , dolens impietatem suam esse delusam , recessit.
    6. Quoniam itidem ejus castellum satellites Ademari comitis occupaverunt.
    7. Ademarus vero cum valida exercitus manu , oppidi pervasores subsequi parabat.
    8. Sed cum non longe essent , quod ab obsidendum castrum Geraldus praecurrerat , volantem exercitum retinuit , dicens : Explorandum nobis est quanam Geraldus pugnatorum multitudibe valletur , qui nos ad obsidendum oppidum ausus est praevenire.
    9. Qui protinus exsangues & perterriti ad Ademarum recurrunt , ac ingentum castrorum multitudinem se divisse fatentur.
    10. Ademarus itaque cum exercitu suo divino nutu labefactatus , ad sua remeavit
    11. In crastinum vero pervasores castelli , cognito quod Ademarus eisdem minime adesset , pacem a Geraldo requirunt , poscentes ut eosdem sine ignominia recedere permisisset.
    12. Oppidum nihilominus , quod moasterio superimminet , frater praedicti Ademari clanculo irrepsi.
    13. Frater Ademari comitis Adalelemus , praeter illa injuriam quam eidem domno Geraldo facerat , cum Aureliacense castrum pervaserat , quam videlicet injuriam ipse libenter ei indulserat , adhuc tamen ejus malitia furebatur , & ad leasionem sancti viri pertinaciter instigabatur.
  17. Godefredus, comte
    1. Godefredus ille Torennensis comes quadam vice , collecto militum agmine , festinabat ut hunc virum Dei bellando lacessiret , aut quae erant juris illius devastaret.
  18. Adalelmus, comte
    1. Frater Ademari comitis Adalelemus , praeter illa injuriam quam eidem domno Geraldo facerat , cum Aureliacense castrum pervaserat , quam videlicet injuriam ipse libenter ei indulserat , adhuc tamen ejus malitia furebatur , & ad leasionem sancti viri pertinaciter instigabatur.
    2. Interim vero satellites Adalelmi ambitum castelli pervagantes , septem equos tantum repererunt , quos & abegerunt.
    3. Adelelmus autem post quartum decimum diem , tam terribiliter obiit , ut omne ubi iaceret , turbo vehemens discooperiret.
  19. Madalbertus, monjo
    1. Testatur hoc praesens Madalbertus , ille videlicet monachus qui apud Lemovicas verbum Dei solet populo praedicare. Thesaurum quippe Sancti Martialis Torennae custodiebat , qui pridem ab metum paganae gentis illic fuerat deportatus.
  20. Arlaldus,
    1. Nonnunquam invitus cogebaturpotentiae suae vires exerere , & pravorum cercicem vi dellica curvare , sicut videlicet actum est de quodam pessimo homine qui vocabatur Arlaldus.
  21. Bernardo, oficial
    1. Erat enim semotim inter pessimos vicinos longe a caeteris disparatum. De hoc officiales permiserunt invito & nolenti , quatenus illus cuidam Bernardo ad custodiendum commendaret.
  22. Oswaldo, rei
    1. Annon potentes fuerunt & bellicosi rex David , Ezechias , & Josias ? Modernis quoque temporibus de nonnullis auditum est , sicut de rege Anglorum Oswaldo , quos Deus per signa glorificat , qui scilicet in observantiam mandatorum ejus illum glorificare studuerunt.
  23. Gausbertum, bisbe
    1. Igitur Gausbertum , venerabilem & laude dignum plane episcopum , cum allis quibusdam honestis viris evocavit , & quia mentis cogitatione incitaretur , familiariter indicavit.(de Rodez)
    2. Etenim domnus iste Gausbertus viro Dei charissimus erat , & pro communi sanctitate , mutuum sibi invicem contubernium praestabant.
    3. Cumque de hoc diu tractatum esset , vir Domini Gausbertus altiori consilio causam inspiciens , tandem suasit in saeculari hanitu sese specie tenus , pro communi salute provincialium retineret , res vero sicut vellet , beato Petro dicaret.
  24. Rabboldum,
    1. Quo videlicet ille cognito , illum , qui aquam dederat , nomine Rabboldum , urgenter investigati , & reperit , & mox a se rejecit.
  25. Ebbo, noble
    1. Post aliquantum veri tempus , quidam nobilis vir , nomine Ebbo , seniorem retiocinano convenit , dicens , quia forte contra voluntate Dei faceret , dum sub obtentu indiscretae humilitatis , indultam coelitus gratiam neglexisset , & eos , quibus prodesse poterat , quae forte propter illos ei data fuerat , impendere eis quae necessitas exigit supplicantibus praestare : elationem non esse formidandam , cum laudis ille cupidus non esset neque praesumptionem quidem , quoniam qui reposcerent opem , sese divinitus admonitos commemorassent : maxime , cum jam experimento probatum esset , quia beneficium sanitatis , quod a se quaesitum fuerat , ad effectum , licet ipso nesciente , jam non semel venisset.
  26. Aribertum, monjo
    1. Quadam vice , cum illud iter exurreret , quemdam monachus nomine Aribertum ducebat secum , magnae scilicet abstinentiae virum. Hoc namque erat illi dulce contubernium , ut quoties religiosae vitae quampiam reperisset , in illo semper affectuosius delectabat.
  27. Samuel,
    1. Tempus abluendi manus jam venerat & Samuel , qui hoc praesens narrat , ad afferendam aquam cucurrit , cum forte reperit pisciculum in littore expositum , & palpitantem , qui ipso vidente de aqua exsilierat.
  28. Girbaldo,
    1. Videbatur autem illi quod esset cujusdam hominis nomine Girbaldi , quem in patria reliquerat. Itaque vocavit quosdam ex suis , requirens utrum de Girbaldo aliquid scirent.
  29. Raimundus, comte
    1. Raimundus noveratis comitem , filium videlicet Odonis. Hic nepotem domni Geraldi nomine Benedictum , Tolosae videlicet vicecomitem dolo captum tenebat. Rainaldus vero frater ipsius sese obsidem dedens , fratrem recepit.
    2. At domnus Geraldus audiens quod ille seipsum pro fratre obligasset , valde movebatur ad subveniendum nepoti. Raimundus autem protelabat causam reddendi , elam statagens Benedictum denuo capere , & ambos tenere.
    3. Et adhuc Rodulfum abbatem semel ad Raimundum direxit , qui necdum quidem profocere quidquam valens , haud longe ad meatum reversus est.
    4. Nocte vero insecuta praedicto Raimundo per somnium videbatur , quod vir Domini Geraldus ante ejus lectum staret , eumque manu pulsaverit. Quid , inquiens , tu non audis me toties deprecantem ? Certe scias , quoniam si ultra tenueris obsidem , nequaquam tibi cedet in prosperum. Post haec verba Raimundus expergeractus est , & considerans visionem , intremuit : vacavitque suos , & quid somniaverit indicavit.
    5. Nam & quidam ex ipsis per quem maxime causa similiter exterritus persuadebat , ut petitionem domni Geraldi concitus faceret : alioquin moriendum illis esse commemorat. Raimundus confestim ad hospitium Rodulfi abbatis transmisit , eumque redire jussit. Quod redeunte qualiter vir Domini se per vosum terruebat , palam enarravit : obsidem illico reddidit , & ut gratiam domni Geraldi sibi Rodulfus reconciliasset , humiliter postulavit. Ita Geraldus per divinum auxilium praevalebat , & secundum illud Scripturae , gloriosos terrae humiliabat.
    6. Quodam itidem tempore , cum ad colloquium ejusdem Raimundi comitis properaret , fluvio , qui Avarionus dicitur , appropinquans , mentio incidit quod illa die piscem ad esum non haberet.
  30. Odo, comte
    1. Raimundus noveratis comitem , filium videlicet Odonis. Hic nepotem domni Geraldi nomine Benedictum , Tolosae videlicet vicecomitem dolo captum tenebat. Rainaldus vero frater ipsius sese obsidem dedens , fratrem recepit.
  31. Benedictum, vescomte
    1. Raimundus noveratis comitem , filium videlicet Odonis. Hic nepotem domni Geraldi nomine Benedictum , Tolosae videlicet vicecomitem dolo captum tenebat. Rainaldus vero frater ipsius sese obsidem dedens , fratrem recepit.
    2. At domnus Geraldus audiens quod ille seipsum pro fratre obligasset , valde movebatur ad subveniendum nepoti. Raimundus autem protelabat causam reddendi , elam statagens Benedictum denuo capere , & ambos tenere.
  32. Avigerna,
    1. Jam septem menses fluxerant , & vir Domini Geraldus in ereptione nepotis nihil proficere poterat. Quadam vero die cum sorore sua Avigerna de hac re quasi querimoniam faciens ; Quid tu , inquit , cessas Christum pro filio tuo deprecari ? certe aut nos in fide dubitamus , aut , quod verius est , exaudiri digni , non sumus.
  33. Rodulfum, abat
    1. Et adhuc Rodulfum abbatem semel ad Raimundum direxit , qui necdum quidem profocere quidquam valens , haud longe ad meatum reversus est.
    2. Nam & quidam ex ipsis per quem maxime causa similiter exterritus persuadebat , ut petitionem domni Geraldi concitus faceret : alioquin moriendum illis esse commemorat. Raimundus confestim ad hospitium Rodulfi abbatis transmisit , eumque redire jussit. Quod redeunte qualiter vir Domini se per vosum terruebat , palam enarravit : obsidem illico reddidit , & ut gratiam domni Geraldi sibi Rodulfus reconciliasset , humiliter postulavit. Ita Geraldus per divinum auxilium praevalebat , & secundum illud Scripturae , gloriosos terrae humiliabat.
  34. Geraldus, prevere
    1. Non longue enim a Friaco monasterio vicus est in honore S. Gregorii sacratus , cui scilicet presbyter quidam nomine Geraldus praeerat , qui eidem viro Dei Geraldo vela de pro sua sanctitate charus & familiaris erat , qui etiam ante vitae suae terminum sese pro amore divino reclausit.
    2. Ad hunc ergo jam dictus vir Domini Geraldus aliquando divertit , quem post orationem dosculans , dixit : Quis nobis , Geralde frater , ad refectionem daturus es ?
  35. Adraldus, mag
    1. Pagus non longe ab Aureliaco Marculiscus vocatur , juxta quem lapis quidam naturaliter rotundus insidet. Cum aliquando domnus Geraldus e regione transitaret , quidam de ejus comitatu Adraldus nomine , conviatoribus asserebat , quod super lapidem illum saltu conscendere posset.
    2. Ferebatur autem quod isdem Adraldus incantationes ac maleficia nosset.
  36. Herloaldus,
    1. Quidam vir nomine Herloardus de equo lapsus , unum genu sibi valde collisit. Ob cujus dolorem per sex dies jam sine cibo degebat. Et cum nihil sibi ad remedium reperire posset , ad Captennacum transmittens , aquam de manibus domni Geraldi clam sibi deferri fecit.
  37. Amblardum, bisbe
    1. Dissolutionem igitur sui jam instare cognoscens Amblardum episcopum jubet evocari , ut ejus transitum suis orationibus muniret , ovemque paradisi pascua repetentem , pastori omnium Christo pastor consignaret.
    2. Sexta namque feria dilucescente die , ingravescere se sentiens , jussit ut nocturnale coram se capellani peregissent , episcopo cum suis in ecclesia illud celebrante ; cum psallentibus autem & ipse psallebat , donec post matutinale officium , omnes etiam horas diei compleret.
  38. Ragambertus,
    1. Cum igitur esset ex more nudatus ad lavandum , Ragambertus , & alii ministri qui id afebant , manus utrasque pectori ejus applucuerunt , cum subito dextrum brachium ipsius extensum est , & ita genitalibus membris manus ejus applicata , ut eadem membra sub volam concluderet.
  39. Gibbo, noble
    1. Cum igitur psallentium chori circa feretrum pernoctarent , quidam vir nobilis nomine Gibbo , filiam , quam caducus morbus obsederat , subtus eodem feretro collocavit , quae postea bihil infirmitatis illius passa est. Jam quippe materfamilias existit , & ipsa virtutis hujus testimonium seipsam incolumem praefert.
  40. Lamberti,
    1. Ancilla cujusdam viri Lamberti lunatica per somnium monita est , ut ajus sepulcrum supplicatura veniret.
  41. Grimaldus,
    1. Quidam homo nomine Grimaldus in villa manens , per somnium vidit quod operculum sarcophagi ejus avellere conaretur.
  42. Adraldus, vasso
    1. Circumcisionis Dominicae solemnitas advenerat , cum vassus quidam nomine Adraldus focum caragiorum tota nocte in domo sua fieri praecepit. Intempesta autem ipsius noctis hora , daemones super faucum custodes irruerunt. Quibus ita damnati sunt , ut unum occiderent , alternum , debilitatis membris corporea salute privarent.
    2. Qui postea mendicando vitam exigens , ad Aureliacum deportatus est.
  43. Joannis, vescomte
    1. Ut est de filio Joannis videlicet Arvennensis vicecomitis , quem multum & surdum , una manu contractum ibidem detulit. Ante sepulcrum namque prosternens sese in orationem dedit.
  44. gallicanas, gentilici
    1. Carnis nobilitate tam excellenter illustris , ut inter gallicanas familias ejus prosapia , tam rebus , quam probitate morum , genero sior videretur.
  45. anglorum, gentilici
    1. Annon potentes fuerunt & bellicosi rex David , Ezechias , & Josias ? Modernis quoque temporibus de nonnullis auditum est , sicut de rege anglorum Oswaldo , quos Deus per signa glorificat , qui scilicet in observantiam mandatorum ejus illum glorificare studuerunt.
  46. christianorum, gentilici
    1. At vero non immemor quia christianorum justitia debet justitiam Pharisaeorum supergredi , cum universe fruges ejus rectissime decimarentur , nonas etiam jubebat seorsum recondi , quae in diversis pauperum necessitatibus dispensarentur.
  47. marruci, gentilici
    1. Ipsi quippe marruci , rigentes videlicet Alpium incolae , nihil quaestuosius aestimabant , quam ut suppelectilem Geraldi per juga montis Jovina transveherent.
  48. sarracenis, gentilici
    1. Et quia regio illa jamdudum a sarracenis deserta est , cum aqua desset nec vinum reperiri poterat , nimia siti coeperunt aestuare.
  49. judaeos, gentilici
    1. Quoniam vero hunc Dei hominem in exemplo potentibus datum credimus , viderint ipsi qualiter eum , sicut e vicino , & de suo ordine sibi praelatum imitentur ; ne forte sicut regina Austri judaeos , sic iste in judicio condemnet eos.
    2. Qui vero Judaizantes signa quaerunt , quid faciunt de Joanne Baptista , qui post nativitatem suam nullum signum legitur edidisse ?
    3. At ille ne suae definitioni pertinacius inhaerens , inobedienter egisse videretur , assensus est. Memor tamen Apostoli dicentis , quia Judaeus qui confitens interpretatur , majus & melius in abscondito fiat , quam in palam , ita attonsus est ut abscondito fiat , quam in palam , itta attonsus est ut hoc hominibus lateret , superno autem inspectori manifestum esset.
  50. israelita, gentilici
    1. Nam si Nathanael vere israelita vocatur , eo quod dolus in eo non fuerit , jure & hunc Israelitam dixerim , quem auris audiens beatificat , & cui , ad exemplum beati Job , oculus videns testimonium reddit.
  51. pharisaeorum, gentilici
    1. It autem pharisaeorum justitiam , juxta praeceptum Domini , praeiret , nonam pratem de redditibus agrorum reponi seorsum faciebat.
    2. At vero non immemor quia Christianorum justitia debet justitiam pharisaeorum supergredi , cum universe fruges ejus rectissime decimarentur , nonas etiam jubebat seorsum recondi , quae in diversis pauperum necessitatibus dispensarentur.
  52. Nathanael, bíblic
    1. Nam si Nathanael vere Israelita vocatur , eo quod dolus in eo non fuerit , jure & hunc Israelitam dixerim , quem auris audiens beatificat , & cui , ad exemplum beati Job , oculus videns testimonium reddit.
  53. Andreas, sant
    1. Dictum est autem clerico qui hoc videbat , quod illi duo primi essent sanctus Paulus , & sanctus Martialis ; alii duo que sequebantur , sanctus Petrus & sanctus Andreas. Si quidem tertium quem dicebant , sanctum esse Geraldum.
  54. Jeremiam, bíblic
    1. Magis miramur ; quod in hac nostra aetate , cum jam charitas pene tota refrigescit , instante Antichristi tempore , sanctorum miracula cessare debeat. Sed nimirum suae promissionis est memor , quia per Jeremiam dicit : Non desinam benefacere populo meo.
    2. Si quidem , ut de Jeremia propheta scribitur , quia Dominus celevit eum : ita & hunc divinitus abseondir , ut cum omne pratum per gyrum discurrissent , & per medium regyrassent , nequaquam eum reperire potuerint.
  55. Reina de Saba, bíblic
    1. Quoniam vero hunc Dei hominem in exemplo potentibus datum credimus , viderint ipsi qualiter eum , sicut e vicino , & de suo ordine sibi praelatum imitentur ; ne forte sicut regina Austri Judaeos , sic iste in judicio condemnet eos.
  56. Job, bíblic
    1. Et revera qualia sunt gesta per quae Job , David , & Tobias , at alii quamplures baetificantur , non ista quae Geraldus egisse comprobatur.
    2. Forte juxta illud Job rivos olei huic petra Christus fundebat , ne aquae multae possent extinguere in eo lucernam charitatis.
    3. Cum vero inexplebilis malitia quorumdam pacificum hominem irrideret ; jam tunc cordis acrimoniam exerens , conterebat molas iniqui , ut de dentibus eorum , juxta illud Job , auferret praedam.
    4. Nimirum ut de Job dicitur , quod simplex erat & rectus , & iste vir , quamvis pauperibus multum consuleret , tamen ad puniendum reos non ignorans quibusdam sivinitus esse datum , ut crimen , quod impunitum remanere non potest , temporali supplicio luant.
    5. Tantum utique , Deo largiente , succreverat , tamque protectus , & tam immunis persisterat , ut si convenire videatur illud Job : Tu vallasti eum , & possessio ejus crevit in terra.
    6. Geraldus quoque , sicut Job , fratrer draconum & socius struthionum fuisse monstretur , frequenter a quibusdam provinciarum lacessitus est.
    7. Jam , ut supra dixeramus , cessabant ejus adversarii divino metu consternati. Nati licet ad exemplum Job , frater fuerit draconum & socius struthionum , bestiae tamen agri pacificae erant illi.
    8. Plangebat eos potius ui juxta beatum Job , cum clamore currunt rodere radicem juniperi , id est cupiditatem puctionibus plenam.
    9. Nam juxta illud Job , subditus erat tremendus , & lux vultus ejus non cadebat in terram.
    10. Et ei sicut beato Job contigit , & Tobiae quoniam acceptus erat tentatione probari. Itaque per septem , & eo amplius annos , lumen oculorum amisit.
    11. Nam si Nathanael vere Israelita vocatur , eo quod dolus in eo non fuerit , jure & hunc Israelitam dixerim , quem auris audiens beatificat , & cui , ad exemplum beati Job , oculus videns testimonium reddit.
  57. David, bíblic
    1. Et revera qualia sunt gesta per quae Job , David , & Tobias , at alii quamplures baetificantur , non ista quae Geraldus egisse comprobatur.
    2. Sed dum ab alto contemplationes quasi ruere per terrenam occupationem videretur , sicut ibici mos est , ut ruens in suis cornibus se recipiat , ne moriatur ; ita ad amorem divinum , vek Scripturae sanctae meditationem recurrens , internae mortis ruinam evadebat : illo nimirum Davidico spiritu jam , ut reor afflatus , quo ille fervens non dabat somnum oculis , donec actionibus diurnis exoccupatus , locum Domino in seipso inveniret , in quo sub lingua sua secretim exultans , quam dulcis est Dominus degustaret
    3. Et rex David , qui etiam contra filium legiones direxit. Geraldus non aliena pervadendo , sed sua , quin potius suorum , jura tuendo confligebat.
    4. Unde & rex David moriens Joab & Semei jubet puniri.
    5. Annon potentes fuerunt & bellicosi rex David , Ezechias , & Josias ? Modernis quoque temporibus de nonnullis auditum est , sicut de rege Anglorum Oswaldo , quos Deus per signa glorificat , qui scilicet in observantiam mandatorum ejus illum glorificare studuerunt.
    6. Nec mirum , si ego peccator in hoc meo desiderio prolongor ; quamdoquidem rex David prohibitus est ne templum Domino aedificaret , cum tamen ipse dedit qui opus illud post eum expleret.
    7. Caeterum , juxta exemplum praefati David , quaecunque necessaria futuris habitatoribus praevidebat , & in pignoribus sanctorum , & in ecclesiasticis utnmsilibus & indumentis , seu certe in agrorum redditibus praeparare curavit.
    8. Moritur ergo Geraldus , sed juxta illud Davidicum nequaquam ut ignavo solent , quoniam inter sanctos sors illius est.
  58. Tobias, bíblic
    1. Et revera qualia sunt gesta per quae Job , David , & Tobias , at alii quamplures baetificantur , non ista quae Geraldus egisse comprobatur.
    2. Et ei sicut beato Job contigit , & Tobiae quoniam acceptus erat tentatione probari. Itaque per septem , & eo amplius annos , lumen oculorum amisit.
  59. Caesarius, sant, bisbe
    1. Cujus rei duo testes ex eadem stirpe emergentes existunt , ad hoc astruendum satis idonei : sanctus videlicet Caesarius Arelatensis episcopus & beatus Aredius abbas.
  60. Aredius, beat, abat
    1. Cujus rei duo testes ex eadem stirpe emergentes existunt , ad hoc astruendum satis idonei : sanctus videlicet Caesarius Arelatensis episcopus & beatus Aredius abbas.
  61. Molossos, mític
    1. Scilicet ut Molossos ageret , arcista fieret , cappos & accipitres competendi jactu emittere consuesceret.
  62. Abraham, bíblic
    1. onnulli namque Patrum cum & sanctissimi & patientissimi fuerint justitiae tamen causa exigente viriliter in adversariis arma corripiebant ; ut Abraham , quo pro eruendo nepote ingentem hostium multitudinem fudit.
  63. Adam, bíblic
    1. Quam cun ille penitus refutaret , torquebatur hostis ; quod nec ad fores quidem cordis illius hanc intromittere posset. veternosam ob hoc repetit fraudem , & ad instrumentum deceptionis , quo vel Adam , vel postero ejus maxime decipi solent , ad mulierem dico , recurrit.
    2. Damnatus est Adam , non quod in paradiso mala arbor esset , sed ideo quod interdicto praesumpsit.
  64. Anticrist, bíblic
    1. Magis miramur ; quod in hac nostra aetate , cum jam charitas pene tota refrigescit , instante Antichristi tempore , sanctorum miracula cessare debeat. Sed nimirum suae promissionis est memor , quia per Jeremiam dicit : Non desinam benefacere populo meo.
    2. Ut atem divina dignatio coram hominibus eum glorificaret : qui Deum in exsequendis mandatis ejus coram discolis glorificabat , licet instante jam tempore Antichristi miracula sanctorum cessare debeant , memor tamen suae promissionis , qua dicitur : Qui glorificant me , glorificabo eos , hunc famulum suum per quamdam curationis gratiam glorificare dignatus est
  65. Spiritu Sancto, bíblic
    1. Nemo quippe valet simul vino & Spiritu Sancto repleri , & nullo pacto Jerusalem ab igne formicationis valet tueri , si principem coquorum Nabuzardan an ejus obsidione noluerit arcere.
    2. Hic ergo famulus tuus affectum miserendi , quem eidem charitas tua invisceravit , in nos dirigat , & de illa sempiterna Capitolii curia , qua jam inter consules coeli residet , in hac convalle lacrymarum quam evasit pie respiciat ; singolorum apud te expediat , praestante Domino nostro jesu Christo Filio tuo , qui tecum , cum Spiritu Sancto , vivit & gloriatur Deus , per infinita saecula saeculorum. Amen.
  66. Nabuzardan, bíblic
    1. Nemo quippe valet simul vino & Spiritu Sancto repleri , & nullo pacto Jerusalem ab igne formicationis valet tueri , si principem coquorum Nabuzardan an ejus obsidione noluerit arcere.
  67. Elias, bíblic
    1. Et qui non qualitatem cibi , sed necessitatem , vel appetitum quo sumitur , internus judex attendit. Quos Elias propheta & Esau suo probant exemplo. Licuit igitur homini laico , praesertim tam justo , licitis uti ; quod non licet eis quibus id sua professio contradicit. nam illa paradisi arbor non idcirco mortem intulit , quod mala esset sed quod super interdictum fuit praesumpta.
    2. Nam & Elias carne pastus est , & dignus fuit in paradiso transferro. per concupiscentiam tamen , quae nonnullos instigat.
  68. Esau, bíblic
    1. Et qui non qualitatem cibi , sed necessitatem , vel appetitum quo sumitur , internus judex attendit. Quos Elias propheta & Esau suo probant exemplo. Licuit igitur homini laico , praesertim tam justo , licitis uti ; quod non licet eis quibus id sua professio contradicit. nam illa paradisi arbor non idcirco mortem intulit , quod mala esset sed quod super interdictum fuit praesumpta.
    2. Esau primogenita sua lentis edulio perdidit.
  69. Belial, bíblic
    1. Porro vestibus laneis , aut lineis , non isto modo quo nunc a filiis Belial praesumptum & exogitatum est , qui utique sine jugo sunt , sed antiquo more semper usus est , ita duntaxat contextis , ut nec affectata pompa redolerent , nec plebeia rusticitate notarentur.
  70. Joab, bíblic
    1. Unde & rex David moriens Joab & Semei jubet puniri.
  71. Semei, bíblic
    1. Unde & rex David moriens Joab & Semei jubet puniri.
  72. Abel, bíblic
    1. Verum noverimus , quia necesse est , ut messis triticea cum lolio crecat , & franum frumenti palea superior interum premat : & ob oportuit ut justum Abel malitiosus Cain ad patientiam exercuisset.
  73. Cain, bíblic
    1. Verum noverimus , quia necesse est , ut messis triticea cum lolio crecat , & franum frumenti palea superior interum premat : & ob oportuit ut justum Abel malitiosus Cain ad patientiam exercuisset.
  74. Martinus, beat
    1. Nihil amplius aut excellentius requiras. Nam sicut beatus Martinus perhibet , nihil , virginitati est comparandum.
    2. Testatur hoc praesens Madalbertus , ille videlicet monachus qui apud Lemovicas verbum Dei solet populo praedicare. Thesaurum quippe Sancti Martialis Torennae custodiebat , qui pridem ab metum paganae gentis illic fuerat deportatus.
    3. Alia nihilominus loca sanctorum sepulchrum videlicet sanctissimi domni Martini necnon & beati Martialis , alacri devotione perlustrabat.
    4. Dantem namque sancti Martialis in dextro altari , cum reliquiis beatissimi domni Martini , necnon & sancti Hilarii collocavit
  75. Mardocheum, bíblic
    1. Non solum quippe eidem Ademaro , sed nec Wilelmo quidem duci , qui tunc majore rerum affluentia potiebatur , se commendare assensus est , credo Mardocheum vir iste mediabatur , qui superbo Aman se submittere , honoremque regibus a Deo collatum praebere contempsit.
  76. Aman, bíblic
    1. Non solum quippe eidem Ademaro , sed nec Wilelmo quidem duci , qui tunc majore rerum affluentia potiebatur , se commendare assensus est , credo Mardocheum vir iste mediabatur , qui superbo Aman se submittere , honoremque regibus a Deo collatum praebere contempsit.
  77. Satanas, bíblic
    1. Verum cum in amicitia Willelmi devictus pacem habere videretur , ut homini in Christo viventi persecutio non deesset , praedictum comitem Ademarum illi Satanas instigavit.
    2. Sed Satanas , omnium bonorum invidus , nescio qua arte providentiam fefellit magistrorum. Fundamentum namque infirmiter locaverunt , & cum jam in expensa grandis nummorum summa esset profligata , parietesque nihilominus in altum porrecti , quadraminum compages subito dissutae corruerunt.
    3. Cum itaque hic vicit libidinem , quae maxima virtus est Satanae , mirum non est si nec eidem Stanae imperat , quam servando castitatem devicit.
  78. Israel, bíblic
    1. Sed ille qui custodit Israel , nequaquam innocenti viro dormitabat.
  79. Ezechias, bíblic
    1. Annon potentes fuerunt & bellicosi rex David , Ezechias , & Josias ? Modernis quoque temporibus de nonnullis auditum est , sicut de rege Anglorum Oswaldo , quos Deus per signa glorificat , qui scilicet in observantiam mandatorum ejus illum glorificare studuerunt.
    2. Nolebat autem jutgiis eorum se immiscere , sed orabat ut Deus omnipotens pacificaret omnes , praecipiens missarum solemnia celebrari , illud Ezechie frequentius iterans : O Domine , fiat tantum pax & veritas in diebus meis ; & illud : O quantum deficit sanctus ! o quantum diminutae sunt veritates a filiis hominum !.
  80. Josias, bíblic
    1. Annon potentes fuerunt & bellicosi rex David , Ezechias , & Josias ? Modernis quoque temporibus de nonnullis auditum est , sicut de rege Anglorum Oswaldo , quos Deus per signa glorificat , qui scilicet in observantiam mandatorum ejus illum glorificare studuerunt.
  81. Moyse, bíblic
    1. Quod etiam per ingratos aliquando fit , sicut equidem sub Moyse multa signa cum illis patrata sunt , de quibus scriptum est , quoniam non in pluribus eorum beneplacitum fuit Deo.
  82. Hieronymus, beat
    1. Et nonnulla vix credibilia veraces & idonei testes asserunt , sicut beatus Hieronymus de quodam quondam violento & latrone , qui postea conversus ad Christum , solem ad explendum , iter suum diu stare fecit , ac deinde clauso ostio ad discipulos corporaliter intravit.
  83. Noe, bíblic
    1. i ergo Deus , qui cum patribus mirabilia fecit , etiam nostris temporibus ad ressucitandum conculcatae religionis affectum , per hominem , qui sicut in diebus Noe , justus repertus est , signa dignatur operari , incredibile non debet videri.
    2. Et sicut olim columba Noe , cum foris non invenosset ubi requierisceret , ad arcam , & ad ipsum Noe redibat : sic iste vir inter hujus saeculi fluctus , ad secretum cordis recurrens , in Christi delectatione quiescebat. Non , enim sicut corvus ille , morticino corporae delectationis inhaeserat ; quia renuebat anima ejus gloria praesentis votae consolari , sed memor Dei sui , delectabatur ; & ad secretum cordis , quasi ad arcam , recurrens , sub lingua sua exsultabat.
  84. Joanne, bíblic
    1. Deus equidem factis confitetur , testante Joanne : In hoc scimus quia cognoscimus eum , si mandata ejus observamus ; factis quoque negatur , sicut Apostolus ait de quibusdam : Confitentur se nosse Deum , factis autem negant.
    2. Et Joannes Evangelista passionis calicem bibit , cum tamen in pace quievit.
  85. Joanne Baptista, bíblic
    1. Qui vero Judaizantes signa quaerunt , quid faciunt de Joanne Baptista , qui post nativitatem suam nullum signum legitur edidisse ?
    2. Cum itaque sub hoc obtentu apud capella, quae dicitur Catuserias demoraretur , festivias Joannis & Pauli supervenit.
  86. Petro, sant
    1. Exponit itaque praesentis vitae sibi inesse fastidium , & religionis habitum desiderare ; Romam profisci velle , & praedia sua beato Petro apostolorum principi jure testamentario delegare.
    2. Cumque de hoc diu tractatum esset , vir Domini Gausbertus altiori consilio causam inspiciens , tandem suasit in saeculari hanitu sese specie tenus , pro communi salute provincialium retineret , res vero sicut vellet , beato Petro dicaret.
    3. Postquam itaque divino cultui sese mancipavit per omnia , ut sua quoque Domino consecreret , Romam prefectus est , & Aureliacum indigne praedium beato Petro apostolorum principi , facto solemniter testamento , delegavit , cum tandis videlicet apenditis , quae monachis , quos ibidem congregare disposuerat , ad omne stipendium sufficere possent.
    4. Censum quoque delegavit , qui ad urnam beati Petri annuatim redderetur. Itaque , ut animo ferventi conceperat , juxta condictum profectus est , & quod decreverat , Deo prosperante , peregit.
    5. Nam , quia vis humanae naturae est , ut semper lumen velit aspicere , vir iste , cum esset spiritalis , illi duo mundi luminaria , Petrum scilicet & Paulum , spiritaliter ambiebat spectare.
    6. Et quoniam ipsos necdum volebat intueri , loculos eorum & templa saepius incisens , res suas eidem beato Petro delegavit.
    7. Hoc autem iter vir sanctus frequenter carpebat. Non enim jam vel palatia regum , vel praetoria marchionum , non certe conventicula principim adire volebat : sed coeli consules , Petrum scilicet & Paulum , frequentibus , ut supradictum est , invisere gestiebat.
    8. Cum omnes in Dei laudibus personarent , eumque magnificarent , ille magna enimadversione eos compescuit dicens , quod Dei solummodo clementiam , atque sancti Petri , cujus ecclesia est , magnificarent.
    9. Dictum est autem clerico qui hoc videbat , quod illi duo primi essent sanctus Paulus , & sanctus Martialis ; alii duo que sequebantur , sanctus Petrus & sanctus Andreas. Si quidem tertium quem dicebant , sanctum esse Geraldum.
    10. Post quem sanctus Petrus collectam dixit.
    11. Ita fecerunt secundo , tertio atque quarto. Caeteris autem stantibus , beatus Petrus usque ad locum praedicti splendoris pertetendit.
    12. Tum vero beatus Petrus ad eos , qui se exspectabant , apparuit quasi clivosus ascensus in coelum usque porrectus.
    13. Beatus autem Petrus dilectum Dei Geraldum manu tenens , & per gradus illos ascendere incipiens , excelsa voce , Te Deum laudamus , exclamavit.
  87. Liae, bíblic
    1. Qui , ut scriptum est , consilium ejus direxit , ut quamvis Liae eum connubium subire fecerit. Rachelis tamen cupitis amplexibus non privaret.
  88. Rachelis, bíblic
    1. Qui , ut scriptum est , consilium ejus direxit , ut quamvis Liae eum connubium subire fecerit. Rachelis tamen cupitis amplexibus non privaret.
  89. Paulum, bíblic
    1. Nam , quia vis humanae naturae est , ut semper lumen velit aspicere , vir iste , cum esset spiritalis , illi duo mundi luminaria , Petrum scilicet & Paulum , spiritaliter ambiebat spectare.
    2. Hoc autem iter vir sanctus frequenter carpebat. Non enim jam vel palatia regum , vel praetoria marchionum , non certe conventicula principim adire volebat : sed coeli consules , Petrum scilicet & Paulum , frequentibus , ut supradictum est , invisere gestiebat.
    3. Cum itaque sub hoc obtentu apud capella, quae dicitur Catuserias demoraretur , festivias Joannis & Pauli supervenit.
    4. Dictum est autem clerico qui hoc videbat , quod illi duo primi essent sanctus Paulus , & sanctus Martialis ; alii duo que sequebantur , sanctus Petrus & sanctus Andreas. Si quidem tertium quem dicebant , sanctum esse Geraldum.
  90. Martialis, sant
    1. Thesaurum quippe Sancti Martialis Torennae custodiebat , qui pridem ab metum paganae gentis illic fuerat deportatus.
    2. Alia nihilominus loca sanctorum sepulchrum videlicet sanctissimi domni Martini necnon & beati Martialis , alacri devotione perlustrabat.
    3. Dantem namque sancti Martialis in dextro altari , cum reliquiis beatissimi domni Martini , necnon & sancti Hilarii collocavit
    4. Dictum est autem clerico qui hoc videbat , quod illi duo primi essent sanctus Paulus , & sanctus Martialis ; alii duo que sequebantur , sanctus Petrus & sanctus Andreas. Si quidem tertium quem dicebant , sanctum esse Geraldum.
  91. Maria, bíblic
    1. Cum igitur quandam vice Assumptionem sanctae Dei genitricis Mariae apud eamdem ecclesiam celebrasset , missarum solemnis jam expletis , foras ad suos exiit.
  92. Laurentii, sant
    1. Solemnitas sancti Laurentii venerat , & ille in quamdam suam capellam quae non longe a vico Argentado sita est , eamdem festivitatem solemnizabat.
  93. Balaam, bílic
    1. Nam quid profuit Balaam , quod tam profundo mysterio prophetavit , quando propter avaritiam reprobatus est ? Nihil igitur in Geraldo grandius miraculum quaeras , quoniam hoc est quod non speravit in pecunia , vel thesauris.
  94. Daniel, bíblic
    1. Hinc Daniel angelica divisione conspecta , per dies multis elanguit.
  95. Hilarii, sant
    1. Dantem namque sancti Martialis in dextro altari , cum reliquiis beatissimi domni Martini , necnon & sancti Hilarii collocavit
  96. Cirici, sant
    1. Intrante vero jam suae migrationis tempore , morabatur apud Cezerviacum quamdam sui juris ecclesiam , quae in honorem sancti Cirici consecrata est.
  97. paganorum, gentilici
    1. Testatur hoc praesens Madalbertus , ille videlicet monachus qui apud Lemovicas verbum Dei solet populo praedicare. Thesaurum quippe Sancti Martialis Torennae custodiebat , qui pridem ab metum paganae gentis illic fuerat deportatus. Ablatores autem illi videntes quod acciderat , homini Dei suos equos remiserunt.

Topònims : (67) -

  1. Tutelensis, cenobi
    1. Sed cum cauda insisteret , ut Tutelensis coenobii fraternitatem inviseremus , ad sepulcrum ipsius intendere libuit.
  2. Celtica, part
    1. Vir igitur Domini Geraldus ea parte Galliarum , quae ab antiquis Celtica vocatur , oriundus fuit ; territorio videlicet , quod est Arvernensi atque Caturcenci , nec non etiam Albiensi conterminum , oppido vel villa Aureliaco , patre Geraldo , matre vero Adaltrude progenitus
  3. Galliarum, part
    1. Vir igitur Domini Geraldus ea parte Galliarum , quae ab antiquis Celtica vocatur , oriundus fuit ; territorio videlicet , quod est Arvernensi atque Caturcenci , nec non etiam Albiensi conterminum , oppido vel villa Aureliaco , patre Geraldo , matre vero Adaltrude progenitus

  1. Arvernensi, territori
    1. Vir igitur Domini Geraldus ea parte Galliarum , quae ab antiquis Celtica vocatur , oriundus fuit ; territorio videlicet , quod est Arvernensi atque Caturcenci , nec non etiam Albiensi conterminum , oppido vel villa Aureliaco , patre Geraldo , matre vero Adaltrude progenitus

  1. Arvernnensis, vescomtat
    1. Ut est de filio Joannis videlicet Arvennensis vicecomitis , quem multum & surdum , una manu contractum ibidem detulit. Ante sepulcrum namque prosternens sese in orationem dedit.

  1. Aureliaco, vila
    1. Vir igitur Domini Geraldus ea parte Galliarum , quae ab antiquis Celtica vocatur , oriundus fuit ; territorio videlicet , quod est Arvernensi atque Caturcenci , nec non etiam Albiensi conterminum , oppido vel villa Aureliaco , patre Geraldo , matre vero Adaltrude progenitus
    2. Quidam puerulus apud Aureliacum claudus morabatur , qui fabro cuidam commendatus est , ut artem disceret , qua victitare valuisset.
    3. Pagus non longe ab Aureliaco Marculiscus vocatur , juxta quem lapis quidam naturaliter rotundus insidet. Cum aliquando domnus Geraldus e regione transitaret , quidam de ejus comitatu Adraldus nomine , conviatoribus asserebat , quod super lapidem illum saltu conscendere posset.
    4. Dominica igitur post transitum ejus insecuta , multis , ut diximus , comitantibus turbis , ad Aureliacum delatus est.
    5. Qui postea mendicando vitam exigens , ad Aureliacum deportatus est.
    6. Et nescio aut Romei , aut quilibet peregrinus indicavit eis provinciam & locum. Qui festine ad Aureliacum venerunt

  1. Aureliacense, castell
    1. Oppidum nihilominus , quod moasterio superimminet , frater praedicti Ademari clanculo irrepsi.
    2. Frater Ademari comitis Adalelemus , praeter illa injuriam quam eidem domno Geraldo facerat , cum Aureliacense castrum pervaserat , quam videlicet injuriam ipse libenter ei indulserat , adhuc tamen ejus malitia furebatur , & ad leasionem sancti viri pertinaciter instigabatur.
    3. Collecto itaque satellitum cuneo , castrum , quod tunc forte domnus Geraldus missarum solemniis intereat , irrumpere tentavit.
    4. Interim vero satellites Adalelmi ambitum castelli pervagantes , septem equos tantum repererunt , quos & abegerunt.
    5. Quandam autem die cum in oppido esset , quod Aureliaco imminet , respiciens ad fabricam domus , ubertim flebat.
    6. In Aureliaco oppido ante fores ecclesiae erat apistilum , ex quo ille ascendere equum solebat.
  2. Aureliacense, monestir
    1. Oppidum nihilominus , quod moasterio superimminet , frater praedicti Ademari clanculo irrepsi.
    2. Postquam itaque divino cultui sese mancipavit per omnia , ut sua quoque Domino consecreret , Romam prefectus est , & Aureliacum indigne praedium beato Petro apostolorum principi , facto solemniter testamento , delegavit , cum tandis videlicet apenditis , quae monachis , quos ibidem congregare disposuerat , ad omne stipendium sufficere possent.
    3. Biennio priusquam obiret , ecclesiam fecit solemniter dedicari. In altaribus vero tanta pignera sanctorum insita sunt , ut scientibus mirum sit.
    4. Sui autem , quamplurimis comitantibus turbis , corpus illud danctum ad Aureliacum , sicut ipse jusserat , detulerunt , & in aristonen lapidem , ad sinistram scilicet basilicae ipsius collocaverunt , juxta aram sancti Petri , ita ut sepulcrum ejus habeatur in dextro , & ipsum nihilominus in dextrorsum.
    5. Constat autem quod idem sanctus vir , dum adviveret , multas sanctorum reliquias ad Aureliacum advexit.
    6. Rainaldus , quem vir Domini suspectum habens , juramento , sicut superius dictum est , adhuc vicens constrinxerat , illius juarmenti fidem rupit , & familiae , quam coenobio delegaverat , nimis erat cum suis infestus. Singuli autem , inter praedationes , quas patiebantur , nomen domni Geraldi inclamare solebant.

  1. Sancti Petri, altar
    1. Sui autem , quamplurimis comitantibus turbis , corpus illud danctum ad Aureliacum , sicut ipse jusserat , detulerunt , & in aristonen lapidem , ad sinistram scilicet basilicae ipsius collocaverunt , juxta aram Sancti Petri , ita ut sepulcrum ejus habeatur in dextro , & ipsum nihilominus in dextrorsum.
  1. S. Petri, església
    1. Reversus autem lapidicinos & mactiones undecunque jussit aggregari , & ad construendam in honore beati Petri ecclesiam fundamentum praecepit aperiri.
    2. Sed Satanas , omnium bonorum invidus , nescio qua arte providentiam fefellit magistrorum. Fundamentum namque infirmiter locaverunt , & cum jam in expensa grandis nummorum summa esset profligata , parietesque nihilominus in altum porrecti , quadraminum compages subito dissutae corruerunt.
  2. Sancti Clementis, església
    1. Tandem elegit locum divina dispositione jam praescitum. Jubet igitur artifices rursus adesse , studium recalere , opus intermissum aperiri , coepto operi sagaciter instare , ecclesiam competendi granditudine , & arcuato schemate fabricare , quam pater ejus dudum in honore Sancti Clementis construxerat.
  3. Mulsedonum, castell
    1. Non longe ab oppido quod rustici Mulsedonum dicunt , praedictus vir Dei casam habuerat.
  1. Postomium, alou
    1. Apud Postomium sui juris insignem alodum , quaedam mulier ceaca de aqua manus illius lumen recepit.
  2. Crucicula, vila
    1. Item in capella quae est juxta villam quae dicitur Crucicula , demorabatur ; cum equidem alia mulier , quae ex ancillis ejus erat , de aqua manus nihilominus illuminata est.
  1. Vabrense, cenobi
    1. Tum vero nobiles quosdam pueros ad Vabrense coenobium direxit.
  2. Marculiscus, pagus
    1. Pagus non longe ab Aureliaco Marculiscus vocatur , juxta quem lapis quidam naturaliter rotundus insidet. Cum aliquando domnus Geraldus e regione transitaret , quidam de ejus comitatu Adraldus nomine , conviatoribus asserebat , quod super lapidem illum saltu conscendere posset.
  3. Caturcenci, territori
    1. Vir igitur Domini Geraldus ea parte Galliarum , quae ab antiquis Celtica vocatur , oriundus fuit ; territorio videlicet , quod est Arvernensi atque Caturcenci , nec non etiam Albiensi conterminum , oppido vel villa Aureliaco , patre Geraldo , matre vero Adaltrude progenitus
  4. Albiensi, territori
    1. Vir igitur Domini Geraldus ea parte Galliarum , quae ab antiquis Celtica vocatur , oriundus fuit ; territorio videlicet , quod est Arvernensi atque Caturcenci , nec non etiam Albiensi conterminum , oppido vel villa Aureliaco , patre Geraldo , matre vero Adaltrude progenitus
  1. Arelatensis, bisbat
    1. Cujus rei duo testes ex eadem stirpe emergentes existunt , ad hoc astruendum satis idonei : sanctus videlicet Caesarius Arelatensis episcopus & beatus Aredius abbas.
  2. Paradisi, mític
    1. Verum tu cedrus Paradisi futurus quomodo sic agitari potuisti ? certe ut disceres qualis ex teipso esses.
    2. Et qui non qualitatem cibi , sed necessitatem , vel appetitum quo sumitur , internus judex attendit. Quos Elias propheta & Esau suo probant exemplo. Licuit igitur homini laico , praesertim tam justo , licitis uti ; quod non licet eis quibus id sua professio contradicit. nam illa Paradisi arbor non idcirco mortem intulit , quod mala esset sed quod super interdictum fuit praesumpta.
    3. Beato quidem Geraldo satis suffecerat , quod ille testis fidelis , qui in caelis est , & cui semper placere studuit , hunc apud se in illa paradisiaca regione remunerat ; sed tamen quanta sit gloria , quam intus possidet , isdem testis Christus foris manifestare dignatur.
  3. Jerusalem, genèric
    1. Nemo quippe valet simul vino & Spiritu Sancto repleri , & nullo pacto Jerusalem ab igne formicationis valet tueri , si principem coquorum Nabuzardan an ejus obsidione noluerit arcere.
  4. Tolosanam, província
    1. Comperto autem quod ad Tolosanam provinciam discessisset , centum solidos , ut aiunt , ei transmisit , jubens portitori ut ejus vice veniam ab eo postularet.

  1. Tolosae, comtat
    1. Raimundus noveratis comitem , filium videlicet Odonis. Hic nepotem domni Geraldi nomine Benedictum , Tolosae videlicet vicecomitem dolo captum tenebat. Rainaldus vero frater ipsius sese obsidem dedens , fratrem recepit.

  1. Tolosae, vescomtat
    1. Raimundus noveratis comitem , filium videlicet Odonis. Hic nepotem domni Geraldi nomine Benedictum , Tolosae videlicet vicecomitem dolo captum tenebat. Rainaldus vero frater ipsius sese obsidem dedens , fratrem recepit.
  1. Roma, ciutat
    1. Cum aliquando ad urbe Roma rediens , Papiam praeteriret , haud procul castramentatus est. Quod Venetii , vel alii quamplures illico cognoscentes , ad eum protinus exierunt. Jam enim per omne illud iter satis nobilissimus erat , & religionis atque largitatis causa apud omnes famosus.
    2. Tum vero ipse vocans eos ad se : Quod , inquit , placuit , Romae licitatus sum ; sed plane velim dicatis utrum bene negotiatus sim.
    3. Cum vero dehinc quosdam Romeos sibi notos obviam reperisset , tot solidos eis commendavit , quot Venetius ultra datum pretium dixerat pallium valere , dans indicium ubi venditorem pallii reperissent.
    4. Cum dehinc ad portum Placentinum venisset , quidam clericus , qui portui praeerat , supervenit. Nam , sicut illic mos est , lucrosum nimis naulum a Romeis exspectabat. Qui nescio qua causa felle commotus , verba indignationis rotabat , ita ut episcopum Rotenensis provinciae , sed & alios nobiles viros injuriosis exprobationibus lacessiret.
    5. Item in eodem itinere , quidam vir de parte Bituricensi , non longe a Roma sibi coxam fergerat.
    6. Exponit itaque praesentis vitae sibi inesse fastidium , & religionis habitum desiderare ; Romam profisci velle , & praedia sua beato Petro apostolorum principi jure testamentario delegare.
    7. Postquam itaque divino cultui sese mancipavit per omnia , ut sua quoque Domino consecreret , Romam prefectus est , & Aureliacum indigne praedium beato Petro apostolorum principi , facto solemniter testamento , delegavit , cum tandis videlicet apenditis , quae monachis , quos ibidem congregare disposuerat , ad omne stipendium sufficere possent.
    8. Consuetudinem sibi facerat it Romam frequantius adiret. Fertur autem quod illic saepenumero profectus sit.
    9. Unde & monachi , & peregrini , necnon & egeni , qui & hospites ejus tempore quo Romei transire solent , sollicite requirebant , si comes Geraldus veniret , vel quando veniret.
    10. Itidem cum Roman pergeret , & ad civitatem Tusciae , quae Luca vocatur , pervenisset , quaedam se mulier ei obviam ingessit , dicens : Visu commonitam se esse , quatenus filium ejus illuminaret.
    11. Scirposus ager habetur ultra Sutriam , juxta burgum videlicet qui vocatur Sancti Martini , quo Romei castramentari solent.
    12. Cum aliquando Romam pergeret , jam in Italia positus , quamdam in aera vocem audivit clamantem se , atque dicessum suum ei insinuantem.
    13. Quae scilicet & apud Roman , & ubique locorum sic impetrabat : sicut nimirum ille , qui & in sermone , & vultus erat gratiosus : & in dandis pretiis munificus , & quod majus est , in id quod agendum erat , divina gratia fretus
    14. Et nescio aut Romei , aut quilibet peregrinus indicavit eis provinciam & locum. Qui festine ad Aureliacum venerunt.

  1. S. Petro, genèric
    1. Exponit itaque praesentis vitae sibi inesse fastidium , & religionis habitum desiderare ; Romam profisci velle , & praedia sua beato Petro apostolorum principi jure testamentario delegare.
    2. Cumque de hoc diu tractatum esset , vir Domini Gausbertus altiori consilio causam inspiciens , tandem suasit in saeculari hanitu sese specie tenus , pro communi salute provincialium retineret , res vero sicut vellet , beato Petro dicaret.
    3. Postquam itaque divino cultui sese mancipavit per omnia , ut sua quoque Domino consecreret , Romam prefectus est , & Aureliacum indigne praedium beato Petro apostolorum principi , facto solemniter testamento , delegavit , cum tandis videlicet apenditis , quae monachis , quos ibidem congregare disposuerat , ad omne stipendium sufficere possent.
    4. Et quoniam ipsos necdum volebat intueri , loculos eorum & templa saepius incisens , res suas eidem beato Petro delegavit.
    5. Novem , inquit , anni sunt , ex quo caecitatis augustia premor ; hac autem nocte monitus in summo sum , ut huc venirem , & Geraldum Sancti Petri peregrinum quaererem , ut manus ablueret postularem ; caecatis vero oculos illa aqua perfunderem.
    6. Praedia vel mancipia , quae beato Petro non delegaverat , inter quosdam propinquos ac milites , vel certe servitoribus dimisit.
  2. S. Petro, urna
    1. Censum quoque delegavit , qui ad urnam beati Petri annuatim redderetur. Itaque , ut animo ferventi conceperat , juxta condictum profectus est , & quod decreverat , Deo prosperante , peregit.
  1. Papiam, genèric
    1. Cum aliquando ad urbe Roma rediens , Papiam praeteriret , haud procul castramentatus est. Quod Venetii , vel alii quamplures illico cognoscentes , ad eum protinus exierunt. Jam enim per omne illud iter satis nobilissimus erat , & religionis atque largitatis causa apud omnes famosus.
  2. Venetii, genèric
    1. Cum aliquando ad urbe Roma rediens , Papiam praeteriret , haud procul castramentatus est. Quod Venetii , vel alii quamplures illico cognoscentes , ad eum protinus exierunt. Jam enim per omne illud iter satis nobilissimus erat , & religionis atque largitatis causa apud omnes famosus.
    2. Quod Venetius intuens , quaerit quidnam pro eo datum sit.
    3. Cum vero dehinc quosdam Romeos sibi notos obviam reperisset , tot solidos eis commendavit , quot Venetius ultra datum pretium dixerat pallium valere , dans indicium ubi venditorem pallii reperissent.
  3. Constantinopoli, genèric
    1. Vere , inquit , si Constantinopoli esset , etiam plus ibi valeret.
  4. Placentinum, port
    1. Cum dehinc ad portum Placentinum venisset , quidam clericus , qui portui praeerat , supervenit. Nam , sicut illic mos est , lucrosum nimis naulum a Romeis exspectabat. Qui nescio qua causa felle commotus , verba indignationis rotabat , ita ut episcopum Rotenensis provinciae , sed & alios nobiles viros injuriosis exprobationibus lacessiret.
  5. Rotenensis, provincia
    1. Cum dehinc ad portum Placentinum venisset , quidam clericus , qui portui praeerat , supervenit. Nam , sicut illic mos est , lucrosum nimis naulum a Romeis exspectabat. Qui nescio qua causa felle commotus , verba indignationis rotabat , ita ut episcopum Rotenensis provinciae , sed & alios nobiles viros injuriosis exprobationibus lacessiret.

  1. Rotenus, ciutat
    1. Quidam bonae opinionis clericus civitate Rotenus degit. Hic , si somnio fides adhibenda est , visionem vidit ita continentem : Erat quasi altus locus , ubi splendor ingens fulgebat.
  1. Aquitanum, genèric
    1. Cum ille se Aquitanum & mediocrem personam esse responderet , clericus eum tam vultu quam eloquio considerans , ad ejus gratiam se totum inflexit , & quidquid de naulo debebatur , cunctis de illius comitatu remisit , & tam ipsius quam aliorum flascones & utres vino implevit.
    2. Wilelmus plane dux Aquitanorum , vir bonus , & per multa laudabilis , cum tandem vehementer invaluisset , non monis quidem , sed precibus agebat , ut Geraldus a regia milita discendes , sese eidem commendaret.
  2. Bituricensi, part
    1. Item in eodem itinere , quidam vir de parte Bituricensi , non longe a Roma sibi coxam fergerat.
  3. Brivatensem, ciutat
    1. Quem dehinc vir Domini in tuitione sua gaudens suscepit , & usque Brivatensem vicum sufficienter sustentatum deduxit.
  4. Torennensis, comtat
    1. Godefredus ille Torennensis comes quadam vice , collecto militum agmine , festinabat ut hunc virum Dei bellando lacessiret , aut quae erant juris illius devastaret.
    2. Testatur hoc praesens Madalbertus , ille videlicet monachus qui apud Lemovicas verbum Dei solet populo praedicare. Thesaurum quippe Sancti Martialis Torennae custodiebat , qui pridem ab metum paganae gentis illic fuerat deportatus.
  5. Lemovicas, pagus
    1. Testatur hoc praesens Madalbertus , ille videlicet monachus qui apud Lemovicas verbum Dei solet populo praedicare. Thesaurum quippe Sancti Martialis Torennae custodiebat , qui pridem ab metum paganae gentis illic fuerat deportatus.
    2. Cum interea quidam clericus de Lemovicensi pago veniens , interrogabat monachos , utrum sarcophagus domni Geraldi sursum adhuc emersisset.
  6. Sanctum Serenum, castell
    1. Is namque tenebat quoddam oppidulum , quod dicitur ad Sanctum Serenum , ex quo scilicet , quasi lupus vespertinus egrediens , irruptiones faciebat in familiam domni Geraldi.
  7. Greonem, monts
    1. Nam cum alodus ejus esset postomia , & deinceps latifundia ipsius ita sibi succederent , ut usque ad montem magnum Greonem , posset in eundo & redeundo , semper in propriis mansitare capellis , tamen non indigebat ut aliquam villam cuilibet potenti ad custodiendum commendasset , nisi unum solum praediolum quod dicitur Taladiciacus.
  8. Taladiciacus, praediolum
    1. Nam cum alodus ejus esset postomia , & deinceps latifundia ipsius ita sibi succederent , ut usque ad montem magnum Greonem , posset in eundo & redeundo , semper in propriis mansitare capellis , tamen non indigebat ut aliquam villam cuilibet potenti ad custodiendum commendasset , nisi unum solum praediolum quod dicitur Taladiciacus.
  9. Anglorum, regne
    1. Annon potentes fuerunt & bellicosi rex David , Ezechias , & Josias ? Modernis quoque temporibus de nonnullis auditum est , sicut de rege Anglorum Oswaldo , quos Deus per signa glorificat , qui scilicet in observantiam mandatorum ejus illum glorificare studuerunt.
  10. Sollemniaco, monestir
    1. Nam ut hoc sub exemplo pateat , festivus dies Dominicae Ascensionis advenerat , cum quidem ille Sollemniaco monasterio , ut est juris solemnis , celebratus accucurrit.
    2. Nam rusticanus quidam juxta Sollemniacum monasterium habebat filium caecum , qui diutius ingemiscens , quod eum caecitas & paupertas pariter opprimeret , monitus est per visum quatenus ad domnum Geraldum pergeret , & aqua , unde manus ejus ablutae fuissent , oculos filii sui superfudisset.
  11. Alpium, genèric
    1. Ipsi quippe Marruci , rigentes videlicet Alpium incolae , nihil quaestuosius aestimabant , quam ut suppelectilem Geraldi per juga montis Jovina transveherent.
    2. Transierat jam Alpes , & quaedam loca nimis ut fertur , inaquosa , itineris necessitate , subibant.

  1. Jovina, monts
    1. Ipsi quippe Marruci , rigentes videlicet Alpium incolae , nihil quaestuosius aestimabant , quam ut suppelectilem Geraldi per juga montis Jovina transveherent.
  1. Astam, ciutat
    1. Cum venisset autem ad civitatem nomine Astam , fur quidam duos ex ejus sagmariis subripuit. Veniens autem ad quemdam rivulum , cogere eos non potuit ut transirent , donec ab hominibus domni Geraldi comprehensus est.
  2. Tusciae / Luca, ciutat
    1. Itidem cum Roman pergeret , & ad civitatem Tusciae , quae Luca vocatur , pervenisset , quaedam se mulier ei obviam ingessit , dicens : Visu commonitam se esse , quatenus filium ejus illuminaret.
  3. Italia, genèric
    1. Sed tamen duobus testibus id asserentibus credens , qui referunt , quod isdem vir Domini per illam viam ab Italia rediret qua Lugdunum a civitate Taurinensi venitur.
    2. Cum aliquando Romam pergeret , jam in Italia positus , quamdam in aera vocem audivit clamantem se , atque dicessum suum ei insinuantem.

  1. Taurinensi, ciutat
    1. Sed tamen duobus testibus id asserentibus credens , qui referunt , quod isdem vir Domini per illam viam ab Italia rediret qua Lugdunum a civitate Taurinensi venitur.
  1. Lugdunum, genèric
    1. Sed tamen duobus testibus id asserentibus credens , qui referunt , quod isdem vir Domini per illam viam ab Italia rediret qua Lugdunum a civitate Taurinensi venitur.
  2. Capitoli, mític
    1. Credo contemplabatur in spiritu , qualiter illa beatirum agmina , in superni Capitoli curia laetantur.
    2. Hic ergo famulus tuus affectum miserendi , quem eidem charitas tua invisceravit , in nos dirigat , & de illa sempiterna Capitolii curia , qua jam inter consules coeli residet , in hac convalle lacrymarum quam evasit pie respiciat ; singolorum apud te expediat , praestante Domino nostro jesu Christo Filio tuo , qui tecum , cum Spiritu Sancto , vivit & gloriatur Deus , per infinita saecula saeculorum. Amen.
  3. Sutriam, genèric
    1. Scirposus ager habetur ultra Sutriam , juxta burgum videlicet qui vocatur Sancti Martini , quo Romei castramentari solent.
  4. Sancti Martini, ciutat
    1. Scirposus ager habetur ultra Sutriam , juxta burgum videlicet qui vocatur Sancti Martini , quo Romei castramentari solent.

  1. Sancti Martini, església
    1. Tandem intelligentes , quin ob tabulam sancti vir fequenti ejus refectione consecratam ista pertulerint ; hanc ad Ecclesiam beati Martini quae prope est , linteo contectam deportaverunt.
  1. Abricolam, genèric
    1. Antequam vero ab Abricolam pervenissent , caecus quidam juxta viam dedens ,quaerebat a transeuntibus si aliquis in eadem turba veniret , qui Geraldus vocaretur.
    2. Ille vero mulum calcaribus urgebat , ne voces laudanium audiret , & Abricolam transivit , neque dehinc perendie potuit a conviatoribus attingi.
  2. Catuserias, capella
    1. Cum itaque sub hoc obtentu apud capella, quae dicitur Catuserias demoraretur , festivias Joannis & Pauli supervenit.
  3. Avarionus, riu
    1. Quodam itidem tempore , cum ad colloquium ejusdem Raimundi comitis properaret , fluvio , qui Avarionus dicitur , appropinquans , mentio incidit quod illa die piscem ad esum non haberet.
    2. Et forte aliquis fateri potest , quod istud casu contingere possit ; credo tamen non recolet , piscem aliquando vidisse , qui in spatioso flumine , ut Avarionus est , ripam super homines ultro irrupisset.
  4. Friaco, genèric
    1. Non longue enim a Friaco monasterio vicus est in honore S. Gregorii sacratus , cui scilicet presbyter quidam nomine Geraldus praeerat , qui eidem viro Dei Geraldo vela de pro sua sanctitate charus & familiaris erat , qui etiam ante vitae suae terminum sese pro amore divino reclausit.

  1. S. Gregorii, monestir
    1. Non longue enim a Friaco monasterio vicus est in honore S. Gregorii sacratus , cui scilicet presbyter quidam nomine Geraldus praeerat , qui eidem viro Dei Geraldo vela de pro sua sanctitate charus & familiaris erat , qui etiam ante vitae suae terminum sese pro amore divino reclausit.
  1. Argentado, ciutat
    1. Solemnitas sancti Laurentii venerat , & ille in quamdam suam capellam quae non longe a vico Argentado sita est , eamdem festivitatem solemnizabat.

  1. Sancti Laurentii, capella
    1. Solemnitas Sancti Laurentii venerat , & ille in quamdam suam capellam quae non longe a vico Argentado sita est , eamdem festivitatem solemnizabat.
  1. Captennacum, genèric
    1. Quidam vir nomine Herloardus de equo lapsus , unum genu sibi valde collisit. Ob cujus dolorem per sex dies jam sine cibo degebat. Et cum nihil sibi ad remedium reperire posset , ad Captennacum transmittens , aquam de manibus domni Geraldi clam sibi deferri fecit.
  2. Cezerviacum, genèric
    1. Intrante vero jam suae migrationis tempore , morabatur apud Cezerviacum quamdam sui juris ecclesiam , quae in honorem sancti Cirici consecrata est.

  1. Sancti Cirici, església
    1. Intrante vero jam suae migrationis tempore , morabatur apud Cezerviacum quamdam sui juris ecclesiam , quae in honorem Sancti Cirici consecrata est.
  1. cel, mític
    1. Cum vero quidam diccrent quod jam discessisset , ille sensum adhuc retinens , oculos aperuit , & hoc judicio nondum se discessisse , monstravit. Tum vero Dominicum corpus quod exspectabat , suas ponte suscepit , & ita felix illa anima ad coelos migravit.
    2. Beato quidem Geraldo satis suffecerat , quod ille testis fidelis , qui in caelis est , & cui semper placere studuit , hunc apud se in illa paradisiaca regione remunerat ; sed tamen quanta sit gloria , quam intus possidet , isdem testis Christus foris manifestare dignatur.
  2. Vaxia, vila
    1. Ad aliam ejus mensam quae erat in villa Vaxia , quidam presbyter cum vicinis ad convivium venerat.
  3. Alamannia, província
    1. In provincia , quae Alamannia vocatur , nobilis homo erat obsessus a daemonibus.

Datació : -

Any de Crist :
Any de l'Era :
Any de Regnat :
Indicció :
Epacta :
Hègira :
Dia i Mes :

Text : -

1.0. PRAEFATIO

1.0.1. Plerique dubitare solent , utrum vera sint quae de beato Geraldo referuntur. Inter quos nonnulli penitus non verum , sed phantasticum putant. Alii quoque velut excusationes in peccatis quaerentes , indiscrete hunc extollunt , dicentes videlicet quia Geraldus potens & divens fuit , & cum deliciis vixit , & utique sanctus est. Qui nimitum suam voluptuosam vitam ejus nituntur exemplo excusare. His ergo nobis & aliquantulum , prout possumus respondendum. Nam & nos dudum audita miraculorum fama , nihilominus de his dubitabamus , ob hoc maxime quod in quibusdam locis nescio per quod rumores solent vulgares convntus noviter fieri , paulatimque velut res vana cessari. Sed cum cauda insisteret , ut Tutelensis coenobii fraternitatem inviseremus , ad sepulcrum ipsius intendere libuit. Tunc vero accitis quatuor ex his , quos ipse nutrierat , Hugone videlicet monacho , Hildeberto sacerdote , Witardo quoque , & alio Hildeberto nobilibus laicis , sed & aliis quampluribus , de moribus & qualitate vitae ejus hactenus disquisivimus : nunc sinul , nunc semotim , quid singuli dicerent , vel si in dicendo sibi concordarent , certatim inspeximus , tacite expendentes , si tallis vita ejus esset , cui forte miracila convenissent. Comperto autem quam religiose vixerit , & quod nunc Deus in sua gratia pluribus indiciis esse monstraverit , jam de ejus sanctitate dubiatre nequivimus. Magis miramur ; quod in hac nostra aetate , cum jam charitas pene tota refrigescit , instante Antichristi tempore , sanctorum miracula cessare debeat. Sed nimirum suae promissionis est memor , quia per Jeremiam dicit : Non desinam benefacere populo meo. De hoc autem ejus benefacto testatur Apostolus , dicens quia deus in nullo saeculo sine testimonio semetipsum relinquens , benefaciens corda hominum laetitia implet. Si ergo divinae benignitati ejus placet , ut qui fecit cum patribus mirabilia , nostris quoque glorificetur temporibus , increduli nequaquam esse debemus. Quod autem & in isto tempore , & per modernum hominem haec divina dispensatio gerit , hoc nimirum esse videtur , quia jam cuncta sanctorum retro facta vel dicta , quasi mortuus a corde recesserunt. Et cum vir iste Domini , sicut in diebus Noe repertus est , qui secundum legem vixerit , hunc ipsum Deus ad testimonium intuntibus ingerit , ut videntes quod juste & pie vixerit , ad ejus imitationem , tanquam de proximo resplendentem acies cordis evigilet. Nec onservantia mandatorum Dei gravis aut impossibilis aestimatur , quoniam quidem haec a laico & potente homine observata videtur. Nihil autem mentis ignaviam deterius nutrit , quam hoc quod boni vel mali operis retributio , quae post hanc vitam restat , in praesenti non regogitatur. Quo contra monet nos Scriptura , ut in omnibus operibus nostris memoremus novissima nostra. Deus igitur famulum suum , quem in coelis remunerat , etiam in terris , coram suis contemptoribus exaltat : ut per hoc quod foris agitur , interius Dei contemptores videant , quia vanus non est qui servit Deo , sed sicut ipse testatur , qui glorificant eum , glorificabit eos , & qui contemnunt eum , eruit ignobiles. Quoniam vero hunc Dei hominem in exemplo potentibus datum credimus , viderint ipsi qualiter eum , sicut e vicino , & de suo ordine sibi praelatum imitentur ; ne forte sicut regina Austri judaeos , sic iste in judicio condemnet eos. Nos autem de ejus actibus occasionem sumentes , aliquid ad eosdem potentes commonendos , ubi se opportunitas praebuerit , sicut rogastis , annectimus. Siquisdem & domnus Turpio episcopus , & dilectissimus mihi ac venerabilis abbas Aymo cum aliis quampluribus multa vi precum me coegerunt , ut haec aggrederer. Cum quidem veram inertiae praetendissem excusationem , male se dixerunt , ut haec aggressi potius stylo proderentur. At ego perpendens quod humili quoque homini pomposa relatio minus congruat , fidem vero dictis testium adhibui. Qui signa quidem quae vulgus magni pendet , non multa retulerunt , sed disciplatum vivendi modum , & opera misericordiae quae Deo magis placent , non pauca. Nam Rex in judicio multis qui prophetaverunt , & multis qui dogna facerunt , dicet : Nescio vos. Qui vero justitiam operantur , in qua Geraldus quam maxime excrevit , audituri sunt : Venite , benedicti Patris mei. Et revera qualia sunt gesta per quae Job , David , & Tobias , at alii quamplures baetificantur , non ista quae Geraldus egisse comprobatur. His ergo ita consideratis , credere mihi persuasum est , quod Geraldus sanctorum consortio dignus sit , per quem etiam coelestis remunerator miracula dignetur operari. Sed hanc apologeticam praefactionem texentes , diu locuti ; jam ad initium loquendi in Christi nomine veniamus.

1. LIBER PRIMUS

1.1. Vir igitur Domini Geraldus ea parte Galliarum , quae ab antiquis Celtica vocatur , oriundus fuit ; territorio videlicet , quod est Arvernensi atque Caturcenci , nec non etiam Albiensi conterminum , oppido vel villa Aureliaco , patre Geraldo , matre vero Adaltrude progenitus. Carnis nobilitate tam excellenter illustris , ut inter gallicanas familias ejus prosapia , tam rebus , quam probitate morum , genero sior videretur. Fetur enim quod parentes filius modestiam atque religionem veluti quadam haereditaria dote sibi tenuerint. Cujus rei duo testes ex eadem stirpe emergentes existunt , ad hoc astruendum satis idonei : sanctus videlicet Caesarius Arelatensis episcopus & beatus Aredius abbas. Et quia Dominus in generatione justa , generatio vero Geraldi quaerentium est Dominicum : consequens est ut generatio rectorum benedicatur. Sane quamtum locupletes iidem fuerint , vel praedia mancipiis referta testantur , quae circumquaque diffusa eidem Geraldo jure successionis obvenerunt. Sed decus mentis quod ex parentibuis hauserat , in ipso multiplicer auctum refulsit. Quadam enim gratia genitoris ejus clariores sunt , qui prolem tam felicem gignere meruerunt.

1.2. Pater quippe ipsius in ipso conjugio sese castificari tantopere atudebat , ut semoto frequenter a conjuge toro , solus accubitaret , velus ad tempus , juxta Apostolum , orationis vacans. Quadam vero nocte monitus in somnis perhibetur , quatenus uxorem cognosceret , quia filium generatus esset. Aiunt enim quod ei missum sit , ut illum nomine suo Geraldum vocaret. Dictum quoque quoniam futurus magni meriti foret. Excitus autem congratulabatur visioni. Dehinc iterum soporatus videbatur illi , ut de pollice pedis ejus dextri quaedam virgula nasceretur , quae paulatim in magnam raborem succrescebat , ac subinde frondibus diffusis universim spatiabatur. Tum ille quasi operarios vocans , jubebat furcarum vel pertiacrum adminicula supponi. Et cum illa vehementer grandesceret nullum tamen pondus in pollice sentiebat. Siquisdem somniorum visiones non smeper sunt inanes. Et si somno fides adhibenda est , videtur haec visio rerum effectui convenire futurarum. Cognovit itaque uxorem , quae juxta condictum visionis puerum concepit. Sed fortasse de hoc quasi de somnio dubitare potest. Aliud tum virtulis indicium evidenter secutum est.

1.3. Genitrix ejus cum esset vicina partui , nono videlicet die priusquam nasceretur , contigit ut cum suo viro vigilanti vigilans ipsa jaceret. Et dum nexcio quid vicissim sermocinarentur , infans emisit vocem quam ambo audierunt. Cumque attoniti , quidnam esset obstupescerent , neque ignorare poterant , quod illa vox in alvo matris sonuerit , vocat pater cubiculariam , & quonam ille vagitus increpuerit , adhibito lumine jubet disquiri. Cum illa nullum omnino infantem adesse , qui vocem illan ediderit similiter attonita prostestaretur , infans iterum secundo sonuit. Et post modicum intervallum , sonuit etiam tertio , videlicet sicut recens natus vagire solet. ter igitur in ventre matris auditus est , quod profecto tam mirum est , quam & contra naturae modum constat accidisse. Et quia nomn casu , sed disponente rerum ordinatore Deo factum est , forte vox illa jam praesagabat , quod in hujus mortalitatis clausura vitales actus erat habiturus. Nam sicut partus in alvo matris degens , vivit quidem , sed nullum sensum habet , sic omne genus humanum in hac vita post reatum primi hominis , velut inter angustias uteri clausum tenetur , ubi licet per fidem in spe gloriae filiorum Dei vivat , tamen nihil spirituale sicut est videre , neque efficaciam sensuum qualem primus homo ante peccatum habuit , vel sancti post hanc vitam accipiunt , nullatenus nisi languide , & aegre exercet. Geraldus igitur in matris utero bene sonuit quiniam ultra communem aliorum vigorem in fide sanctae Trinitatis exercens , felicem famam , qua erat orbem repleturus , per illam voculam significavit.

1.4. Natus vero , & ablactatus , cum ad illam aetulam pervenisset in qua solet in parvulos morum qualitas explorari , quaedam placens indoles in eos subrutilabat , per quam diligenter inspicientes , virum hunc virtutis futurum esse conjiciebat. Nam in prima aetate , ut saepe videmus , incitamentis corruptae naturae , solent parvuli irasci , & invidere , & velle ulcisci , vel alia hujusmodi attentare. At in puero Geraldo dulcedo quaedam animi cum verecundia , quae multum honestat adolescentiam , ipsos infantetiles actus decorabat. Qui divina providente gratia studiis litterarum applicatus est , ea tantum parentum voluntate , ut decurso psalterio , mox seacularibus exercitis , sicut nobilibus pueris mos est , erudiretur. Scilicet ut Molossos ageret , arcista fieret , cappos & accipitres competendi jactu emittere consuesceret. Sed ne inant studio deditus , tempus ad discendum litteras congruum in vacuo transiret , divino nutu dispositum esr , ut diutis aegrotaret. Tali equidem infirmitatis languore , ut a saeculari exercitio retraheretur , sed ad discendi studium non impediretur. Siquidem minutis jugiter pustulis ita replebatur , ut per longum tempus proctractae , jam non putarentur posse sanari. Qua de cauda genitor ejus cum matre decernit , ut litterarum studiis arctius applicaretur. Quo videlicet , si usibus saeculi minus esset aptus , ad ecclesiasticum officium redderetur accommodus. Hac igitur occasione factum est , ut non modo cantum disceret , quin etiam & grammaticam praelibaret. Quod eui postea multum profuit , cum acies ingenii per illud exercitum elimata , ad mone quod vellet , acutior redderetur. Inerat autem illi vivax mentis sagacitas , & ad discendum quae vellet satis prompta.

1.5. Transmissa pueritia cum jam adolesceret membrorum robur nocivum corporis consumpsit humorem. Tam velox autem factus est , ut equorum terga facili saltu transvolaret. Et quia viribus corporis fortiter agiliscebat , armatam militiam assuescere quaerebatur. Sed jam dulce scripturarum adolescentis animum subarraverat , ad cujus studium affectuosius anhelabat. Ob hoc licet militaribus emineret officiis , delectatione tamen litterarum illectus ; in illis voluntaria pigritia lentulus , in hujus sedulitate erat assuetus. Credo jam sentiscebat quia , juxta Scripturae testimonium , metior est sapientia quam vires , & nihil est locupletius illa. Et quoniam facile videtur ab his qui diligunt eam , mentem ejusdem adolescentus praeoccupabat , ut ei se prior ostenderet , ut esser dulcis allocutio cogitationis ejus. Nullo igitur impedimento Geraldus poterat occupari , quin ad amorem discendi recurreret. Unde factum est , ut propemodum pleniter Scripturarum seriem disceret , atque multis clericorum quantumlibet sciolos in ejus cognitione praeiret.

1.6. Decedentibus autem parentibus cum ejus dominio potestas omnis deveniret , non ut solent adolescentes , qui in matura dominatione superbiunt , Geraldus intumuit , nec incoeptam cordis mdoestiam immutavit. Dominandi potestas grandescebat , sed mens humilis nequaquam insolescebat. Pro disponendis vero atque tuendis rebus , quas , ut diximus , haereditario jure sibi cindicaverat , occupari cogebatur , & ab illa cordis dulcedine , quam aliquatenus jam praegustaverat , ad amaritudines terrenis negotii foras exire. Hoc sui cordis secretum deserere aegre ferebat , mox tamen ut possibile erat , ad illud recurrebat. Sed dum ab alto contemplationes quasi ruere per terrenam occupationem videretur , sicut ibici mos est , ut ruens in suis cornibus se recipiat , ne moriatur ; ita ad amorem divinum , vel Scripturae sanctae meditationem recurrens , internae mortis ruinam evadebat : illo nimirum Davidico spiritu jam , ut reor afflatus , quo ille fervens non dabat somnum oculis , donec actionibus diurnis exoccupatus , locum Domino in seipso inveniret , in quo sub lingua sua secretim exultans , quam dulcis est Dominus degustaret. Forte juxta illud Job rivos olei huic petra Christus fundebat , ne aquae multae possent extinguere in eo lucernam charitatis. Et ad istam cordis refectionem deficus quidem inhiabat , sed domesticus tamen , & familiaribus exigebatur , ut otia contereret , & aliorum sese utilitatibus impenderet.

1.7. Mordaces igitur curas propter querimonias reclamantium invitus admittebat. Causabantur enim sui querelosa voce dicentes ; Cur potens vie ab infirmis personis quae res suas populabantur , violentias pateretur ; addentes , quia dum explorarent quod ille se nollet ulcisci , quidquid illius juris esset mordacius devastarent ; sanctius & honestius esse , ut jus arnatae militiae recognosceret , in hostes ferrum stringeret , violentorum audaciam frenaret ; satius esse temerarios vi bellica premi , quam pagenses & inermes ab eisdem injuste opprimi. Quod Geraldus audiens , non assultu , sed ratione cohortatus , ad miserandum & subveniendum flectebatur. Totumque se divinae dispositioni ac misericordiae committens , tractabat qualiter pupillos & viduas juxta apostolicum praeceptum visitaret , ut se ab hoc saeculo immaculatum custodiret.

1.8. Igitur ad insolentiam violentorum reprimendam se jam exercebat , id imprimis certatim observans , ut hostibus pacem , facillimamque reconciliationem promitteret. Quod utile studebat , ut vel in bono malum vinceret , vel si illi dissiderent , jam ante Dei oculos suae parti justitia plenius favisset. Et aliquando quidem mulcebat eos , & in pacem reducebat. Cum vero inexplebilis malitia quorumdam pacificum hominem irrideret ; jam tunc cordis acrimoniam exerens , conterebat molas iniqui , ut de dentibus eorum , juxta illud Job , auferret praedam. Non tamen , ut plerisque moris est , ulciscendi libidine percitus , aut vulgaris amore laudis illectus , sed pauperum dilectione , qui seipsos tueri nequibant infervens. Agebat autem hoc ne forte si inerti patientia torpuisset , praeceptum de cura paruperum neglexisse videretur. Jubet enim eripi pauperem , & de manu peccatoris egenum liberari. Jure igitur non dabat cornu peccatori. Aliquoties autem cum inevitabilis ei praeliandi necessitas incumberet , suis imperiosa voce praecepit , mucronibus gladiorum retroactis , hastas inantea dirigentes pugnarent. Ridiculum hoc hostibus foret , nisi Geraldus vi divina roboratus , mox eisdem hostibus intolerabilis esset. Quod etiam suis valde videbatur eneptum ni experimento probassent , quod Geraldus quem pietas in ipso praeliandi articulo vincebat invincibilis semper esset. Cum ergo viderent quod novo praeliandi genere mista pietate triumpharet , irrisionem vertebant in admirationem. Etiam victoriae securi , servabant alacres quod jubebat. Non enim auditum est aliquando quod vel enum , vel militer ejus , qui sub illius fidelitate pugnaverunt , eventus victoriae fefellisset. Sed & hoc certum constat , quod nec ipse quemlibet unquam vulneraverit , nec prorsus ab aliquo vulneratus est. Christus namque erat , ut scriptum est , in latere ejus , quicordis ejus oculum inspiciens , pevidebat quod pro ejus amore tam beneficius erat , ut non hostes ipsos vellet appetere , sed solam in eis audaciam dementare. Nemo same moveatur quod homo justus usum praeliandi , qui incongruus religioni videtur , aliquando habuerit. Quisquis ille est , si justa lance causam discreverit , ne in hac quidem parte gloriam Geraldi probabit obfuscandam. Nonnulli namque Patrum cum & sanctissimi & patientissimi fuerint justitiae tamen causa exigente viriliter in adversariis arma corripiebant ; ut Abraham , quo pro eruendo nepote ingentem hostium multitudinem fudit. Et rex David , qui etiam contra filium legiones direxit. Geraldus non aliena pervadendo , sed sua , quin potius suorum , jura tuendo confligebat. Non nesciens rhinocerotem , id est , quemlibet potentem , loro religatum , ut glebas vallium , id est , humilium oppressores confringat. Neque . ut ait Apostolus , judex sine causa gladium portat ; vindex enim Dei est. Licuit igitur laico homini in ordine purgatorum posito gladium portare , ut inerme vulgus velut innocuum pecus a lupis , ut scriptum est , vespertinis defensaret. Et quod ecclesiastica censura subigere nequit , aut bellico jure , aut vi judiciaria compesceret. Non igitur onscurat ejus gloriam , quod pro causa Dei pugnavit , pro quo pugnat orbis terrarum contra insensatis ; quin potius ad laudem ejus proficit , quod semper sine fraude vel insidiarum interventu palam vicerit , & tamen ita protectus a Deo sit , ut gladium suum , sicut supra diximus , nunquam humano sanguine cruentaverit, Porro autem , qui exemplo ejus adversus inimicos arma sumpserit , ejus quoque exemplo non propriam commoditatem , sed communem quaerat. Videas namque nonnullos qui pro amore laudis aut lucri , sese periculis audenter objiciunt , mala mundi pro mundo libenter sustinenet ; cujus dum amaritudines occurrunt ejus gaudia , ut ita dixerim , quaerentes perdunt. Sed istorum alia res est. Opus vero Geraldi lucidum est , quoniam de simplicitate cordis metitur.

1.9. Exploraverat antiquus deceptor mores adolescentis , & nescio quid divinum in eo commentatus , in invidiam exardescebat , & ob id quantis poterat tentationum fraudibus hunc obruere satagebat. Sed ille jam didicerat ad gremium divinae pietatis orando confugere , & illius commenta per Christi gratiam refutare. Hostis autem inexplebiliter invidus , cum experimento probasset , quod in eo per delectationem carnis regnare nequivisset , bellorum , ut supra diximus , turbines ei per improbos concitabat , ut arcem pietatis per illos in corde ejus oppugnaret , ad quam per seipsum irrumpere nequandam valebat. Contra castitatem vero , ut ad ejus juveniora redeamus , quam isdem virgunculus certatim diligebat , versutissimus hostis acerrime succendebatur. Novum namque & inusitatum illi erat , quod aliquis juvenculus naufragium pudoris tutus evasisset. Libidinem igitur , quae ad decipiendum genus hominum , vel maxima , vel prima est ejus virtus , instanter illi suggerebat. Quam cun ille penitus refutaret , torquebatur hostis ; quod nec ad fores quidem cordis illius hanc intromittere posset. veternosam ob hoc repetit fraudem , & ad instrumentum deceptionis , quo vel Adam , vel postero ejus maxime decipi solent , ad mulierem dico , recurrit. Quandam enim juvenculam ejus oculis , ut fertur , ingessit. Qui dum in ea colorem nitidulae cutis incautus attendere mox in delectatione illius mollescere coepit. O si protinus intellectu conspexisset quid sub culte latebat ! quia nimirum nihil carnis pulchrum est , nisi fucus pellis. Averti ille oculos , sed species per ipsos cordi impressa remansit. Itaque angebatur , illiciebatur , & caeco igni adurebatur. Tandem cictus mittit ad matrem puellae , qui se nuntiat nocte venturum, Secutus ille nuntium , violenter ad interitum animae festinabat. Interim vero , sicut solent captivi inter vincula , pristinae libertatis gementes memorari , suspirat Geraldus , & consuetam divinae dilectionis dulcedinem recolebat. Et licet aegro affectu , rogabat Deum , ne se illa tentatio penitus absorberet. venitur ad condictum , intrat hospitium puella , quia frigus erat , stetit in facie juxta focum : Geraldum vero jam divina gratia respexerat. Cui tam deformis eadem puella mor visa est , ut non crederet eam esse quam viderat , donec pater ejus ipsam esse assereret. Al ille intelligens id non sine divino nutu fieri , quod eadem juvencula non eamdem venustatem in ejus oculis haberet , mox ad Christi misericordiam se recollegit , & profunde suspirans concitus equum ascendit , & nil cunctatus , gratias agens Deo , raptim abire properavit. Nimius algor frigoris tunc forte ingruerat , cui se tota nocte torreri permisit , ut scilicet parvae delectationis teporem glacialis asperitas puniret. Jubet autem protinus patri , ut hanc nuptui traderet. Quam & libertate donavit , & quoddam praediolum jure testamentario concessit. Fortassis autem fragilitatem suam suspectus , ejus accelerari nuptias fecit. Quapropter eleemosynae causa , & dote libertatis donavit , ne illius matrimonium tardaretur. Verum tu cedrus Paradisi futurus quomodo sic agitari potuisti ? certe ut disceres qualis ex teipso esses. Nam & ille tuus patronus , apostolorum videlicet princeps , cui postea & teipsum , & omnis tua commisisti , non se satis cognosceret , nisi tentationis articulus obrepsisset. Nunc vero tu expertus qualis homo per se , qualis per Dei gratiam sit , compati supplicium tuorum fragilitati ne dedigneris. Noverimus autem quia non est inconsuetum sanctis tentari. Insertis enim corrptae naturae vitiis nascuntur , scilicet ut sicubi certent , certantes vincant , cincentes coronentur. Interest autem quis delectationem vitii recipiens succumbat , aut quis eidem repugnans vincat ac delectatione virtutum potius mentem occupans , venenum parvae delectationis , quod ad horam forte insumpserit , antidioto piae supplicationis a se repellat. Ar adolescens hic priculi experimento discretior , sicut aliquis in lubrico post impactionem pedis , cautius incedebat , satis cavens & cordi ejus nihil oculi nuntiarent , unde mors ad ejus animam per fenestras eorum subintraret.

1.10. Ceterum dulcis Dominus ac rectus , qui servum suum Geraldum a stupro , pietatis dulcedine servavit , punire eum pro conscupiscentia , rectitudinis censura non omisit. Elapso quippe non multorum dierum tempore , per unum & eo amplius annum glaucomate caecicatis reum suum contrivit , ut oculi qui illicita viderant , nec licita quidem ad tempus videre possent. Cum quidem nec in palpebrus , nec in prunulis ejus , perpera quaelibet appareret. Noverant familiares caecitatem , & hanc extraneis perspicaces pupillae summo studio dissimulabant. Ille vero sub manu ferientis Domini sese humilians , tanquam ad ejus flagella paratus tacebat. Medicinam sane corpoream nec refutabat , neque urgenter quaerebat , praestolans patienter quando vel qualiter Dominus suus expleta feriendi voluntate verbera submovere voluisset. Noverat enim quod omnis filius flagellatur. Internus vero arbiter etiam minimas in electis suis manculas nunc purgat , ne sit in eis quod postmodum oculos ejus offendat. Et ob id flagellum hoc eidem intulit , quo mens juvenilis & de praeterito purgaretur , & in futuro defaecatior servaretur. Cum ergo Deus explesset in eo volunattem suam , flagellum dimovit , & lucem ejus oculis reparavit.

1.11. Jam vero ille , quasi excoctis per afflictionem sensibus , vitam satis honestam ducebat , & medioximum discretionis callem in neutra parte pronior agebat. Scilicet ut saeculari negotio sua munia non fraudaret , nec a religionis cultu terrena se occupatione tricaret : honestiores viros sibi familiarius adjungebat , & clericos melioris famae , cum quibus domi vel foris divinum officium , aut simul , aut viritim exercebat. Venerat Dominica dies , & ille necesse habebat ad quoddam placitum ex condictu venire , quo scilicet nobiles quidam viri conventuru erant, Quos ne tardius veniens demorari videretur , manicare studuit , & priusquam illucesceret proficisci. Cavebat quippe in hoc turgidum fastum , ne se cuiquam tardum aut difficilem praestaret , ut moris est nunc quibusdam , qui velut de thalamo procedentes , prius ebrietati se mancipant quam amicis praestent , contra illud Scripturae dicentis : Vae terrae cujus principes mane comedunt. Atqui Geralduls non ita. Valde enim indigne ducebat , ut qui multis praelatus erat & dominus , vitiorum dominationi fieret servus. jejunus ibat ad placitum ne mersa sobrietate rationis judicio caruisset. Inquierebat autem quid Christi , quid pacis , quod commune bonum praferret. Post nocturnas autem laudes si quolibet proficiscendum erat , missarum subsequebatur solemnitas ; ita divinae clementiae se suosque sommittens abibat. Praedicta sane Dominica , quoniam necesse fuerat ante auroram proficiscere , missam praeterierat : quam scilicet expleto placito cum speraret audire , nusquam possible fuit. Moestus igitur admodum discurrebat , quaerens ubi aliqua spes reperiendi fuisset. Cum vero nequidquam , advocat clericos qui tum forte aderant , & cum his omnes psalmistanos milites , dicens : mea proprie culpa est , quos haec sancta dies in vanum nobis transiet. Sed est quod ad laudem Dei faciamus , ne diem sanctam inaniter expendisse videamur. Dixerat haec , & psalterium a capite , nil mortale sonans , cum eisdem percucurrit. Ex hoc jam sibi consuetudinem statuit ut psalterium bene quotidie recitaret. Quo videlicet decurso , velut spiritaliter epulatus , haudere videbatur , ut solet aliquis ambitione exsatiata laetari.

1.12. Manupretium videtur , si de corporis ejus habitudine quaedam proferamus. Nam licet caro non prosit , licet fallax gratia sit pulchritudo , tamen quia libidinis atque superbiae fomes esse quibusdam solet , laudandum est in hoc viro quod & venustus fuit , & se nec libidinis coeno foedavit. Geraldus igitur staturae mediocris , & totus , ut dicitur , euphormis , id est bene formatus. Et cum unumquodque membrum sua pulchritudo compsisset , collum tamen ita candidulum , & quasi ad normam vivendi decusatum habebat , ut vix aliud tam gratiosum vidisse te putares. Elegantiam sane corporis venustas animi decorabat. Unde in frontispicio ejus cordis habitudo subrutilabat. Hoc & scriptura testatur , dicens quod risus dentium , & occursus faciei , qualitatem interioris hominis demonstrat. Gustaverat jam quoniam dulcis est Dominus & sponsi coelestis quoniam suavis amplexus ; & idcirco pulchram animae speciem non patiebatur in oculis ejusdem spousi delectatione carnis illecebrari. Solebant sui collum ejus laetantes deosculari , nec tamen indignabatur illis , quoniam superbia , quae semper intrectabilis est , sedem sibi vindicare non poterat. Erat praetera corporis pernicitate multum velox , & virium robore validus. Quod idcirco fit commemorandum ut appareat quoniam laudabilis est qui , materiam superbiendi habens , sese in humilitate depresserit. E contra , quoniam vituperabiles , qui parum vel nil horum habentes intumescunt. Postquam vero mentalibus se studiis plenius applicavit , illa corporis agilitas prorsus emarcuit. Tum praetera gratissimus erat alloquio communi , & in tractandis ac disponendis rebus acumine consiliii profundus. Et quanquam scurrilitatis verba caveret , seria tamen ita proferebat , ut etiam suis in hoc placeret. Nex in proferendis minis erat nimis dicax , nec in reservandis injuriis tenax. Sed neque ad beneficia quaelibet danda facilis , neque ad haec quae dederat auferenda mutabilis. Quod vero affirmative diceret , hoc indubitanter explebat , nisi forte peccatum esse dignosceret.

1.13. Studebat autem ita sobrietati , ut non solum se , sed etiam suos a temulentia custodiret.Nam convivae ejus , neque numerosius quam omnes caeteri convivae , potum hauribat. Itaque sic temperabat convivium , ut ab eo nec temulenti surgerent , nec subtristes. Et cum hospites ad quorum humanittem se totum impendebat , reficere nonnumquam mane fecisset , ipse tamen non ante horam diei tertiam , vel in jejunio ante nonam reficiebat. Illud Scripturae praeceptum observabat beatus princeps , qui in tempore suo comedit ad reficiendum & non ad luxuriam. Quid enim ille convenientius observaret quam ebrietatem , quae praeter hoc quod mors animae est , & a regno Dei , teste Apostolo , sicut homicidium , excludit , etiam corpori multum noxia probatur. Inde enim virium debilitas , inde membrorum tremor , inde sensuum enervitas , inde senectus intempestiva conqueritur. Visus loquela , vultus dehonestatus , & omne religionis decus depravatur. Nemo quippe valet simul vino & Spiritu Sancto repleri , & nullo pacto Jerusalem ab igne formicationis valet tueri , si principem coquorum Nabuzardan an ejus obsidione noluerit arcere.

1.14. Semper sedilia pauperibus coram se parabantur , & aliquoties mensae apponebantur eis , ut per seipsum videret quid vel quantum ad refectionem eis daretur. Nec certus recipiendi numerus tenebatur , sed cum forte plures adessent , quorum personae duntaxat aptae ad recipiendum viderentur , plures ad eum introducebantur. Nullus vero unquem ab ostio sine datu eleemosynae excludebatur. Ministri procurabant , ut ad manum semper haberet fercula , quae ipse eis daret. Potus quoque afferebatur , quem inspectum ac praegustatum transmittebat , ut psi primo biberent , quibus eu suis panis medietatem dabat. In his utique Christum se suscipere credens , & ipsum reverenter in his honorans , hunc ad se per ipsos intromittebat , cujus refrigerium est , juxta prophetam , reficere lassum. Quam susceptionem mercedis male sibimet illi imminuunt , qui licet foras eleemosyna transmittant , pauperes tamen ad se non introducunt. Nam Christum , qui dicit : Hospes eram , & collegistis me , ita a suis domibus excludere videntur. It autem pharisaeorum justitiam , juxta praeceptum Domini , praeiret , nonam pratem de redditibus agrorum reponi seorsum faciebat. Inde in quibusdam suis domibus parperes alebantur : hinc eis indumenta vel calceamenta praebebantur. Obviantibus sibi nummos , quos ad hoc ipse ferebat , aut per se , aut per credulum ministrum clam jugiter ministrabat. Aliquotes cum pro aliquo homine nummi erogarentur , ipse cum indigentibus accipiebat , gaudens & exoptans parperibus assimilari ; quos tamen statim dabat , multam divini officii dunctionem pro accepto munuscolo recompensans.

1.15. Refectionis tempore , ingens illi revrentia servabatur. Non ibi loquacitas aut scurrilitas praevalebat , sed vel necesarii , vel honesti sermones , cel verte divini eloquii dicenbantur. Per omne enim tempus semel in die prandebat , nisi forte aestivis diebus , cum prosius aliqui , aut crudum eoenaret. Ad ejus mensam primo diutius legebatur ; sed ut saecularibus condescendret , lectionem interdum suspendens , quaerebat a clericis quid in ea diceretur : ab ipsis tamen quos posse noverat respondere. Siquidem nobiles clericos nutriebat , quibus & morum honestas , & eruditio sensus certatim adhibebatur. Pubescentibus enim austeriorem se praelebat , dicens quod illius aetatis tempus valde sit periculosum , quando quilibet adolescens maternae vocis similitudinem , vel faciei deponens , paternam incipit assumere vocem vel vultum : & qui se tunc servare studeret , facile dehinc carnis incentiva superaret. Cum ergo illi quos de lectione requirebat , illum rogarent ut ipse potius loqueretur , tandem solebat proferre quod ei non pomposa siddertatio , sed docta simplicitas ministrabat. Interim vero cum e vestigio non deessent , qui facetias quasdam ut assolet , aut jocularitates moverent , non eas mordaci indignatione , sed quasi itidem jocando compescebat. Numquam tamen vanitatem coram se protrahi sinebat. Noverat enim quos omnibus in commune Christianis jubeatur ut unusquisque cum silentio suum panem manducet. In reflectionis autem fine lectionem semper lector iterabat. Ita Geraldus vel de Deo loquens , vel Deo sibi per lectionem loquente , maximum refectionis tempus expendebat. Viderint illi hoc ejus exemplum qui , contra redargutionem prophetae , citharam & lyram ludendo habent in conviviis suis. Gaudent lusibus , & ex sultant ad vocem organi. Opus Domini non respiciunt , quoniam inter voces perstrepentium nec saltem clamorem pauperis audiunt. Quid enim ? Verum est quod Christus veritas dixit , quos scilicet ex abindantia cordis os loquitur. isti qui semper de saecularibus , & vel parum , vel raro de Deo loquuntur , palam est quid amplius ament , vel quid in cordibus eorum abundet. Qui utinam sicut Geraldus novissima providerent , & sive manducarent , sive biderent , omnis juxta praeceptum Apostoli , ad laudem Dei facerent. Tribus feriis in hebdomada , & omni tempore quod abstinentiae dicatum est , a carnibus abstinebat. Si tamen in eisdem feriis festivitas annualis evenisset , abstinentiam ita solvebat , ut in qualibet absoluta feria , ad vicem illius quam solverat , itidem abstineret ; cum & unum pauperem extra solitos illius festivitatis reficeret. Sin vero jejunium die Dominica evenisset , nequaquam illud solvebat , nec sub hac occassione prateribat , sed praecedenti sabbato solemnitatem jejunii persolvebat. Sin vero tali ejus sancto homini videretur incongruus , noverit ille quem hoc forte movet , quod omnia munda sint mundis , id est , sine conscupiscentiae vitio comedentibus. Et qui non qualitatem cibi , sed necessitatem , vel appetitum quo sumitur , internus judex attendit. Quos Elias propheta & Esau suo probant exemplo. Licuit igitur homini laico , praesertim tam justo , licitis uti ; quod non licet eis quibus id sua professio contradicit. nam illa Paradisi arbor non idcirco mortem intulit , quod mala esset sed quod super interdictum fuit praesumpta.

1.16. Porro vestibus laneis , aut lineis , non isto modo quo nunc a filiis Belial praesumptum & exogitatum est , qui utique sine jugo sunt , sed antiquo more semper usus est , ita duntaxat contextis , ut nec affectata pompa redolerent , nec plebeia rusticitate notarentur. Sericinis vero vel pretiosis , nec obtentu quidem cujuslibet festivitatis , nec alicujus praesentua marchionis , plus solito se comere studuit. Reminiculum illud quo solet ensis renibus astringi , per viginti annos , si tandiu durare posset , non mutare aut renovare curabat. Quid dicam de balteo vel ambitiosis cinctoriis , aut fibula , de equorum phaleris , quandoquidem ille non solum portare aurum , sed nec habere quidem pateretur ? Non enim putavit aurum robur suum , neque in multitudinem divitiarium , sed in Deo gloriatus est. Ut religionis solent etiam professores , qui ad exolendum corporis cultum , inverecundo & infatiganili studio sollicitantur : id toto nisu affectantes , ut reverentiam , quam sibi moribus tollunt , vestis pretiose saltem obtentu ab intuentibus emendicent. Quibus utique expediret ut ad cultum animae , quae jugiter pulchrescere poterat , potius vacarent.

1.17. Erat autem pauperibus & injuriam passos liber ad eum semper accessus , necad causam suam ei commendandam deferre munusculum aliquod indigebant. Plus quippe oculis ejus unusquisque suam necessitatem plenius allegabat , quanto illum arctius indigentem vidisset. jam vero benignitas ejus non solum vicinis , sed etiam longinquis regionibus resonabat. Et quia noverant omnes quam beneficus erga omnes esset , multi per eum seuas necessitates expediebant. Nec dedignabatur aut per se aut per suos pauperum negotiis interesse , & , ut potis erat , suffragium praebere. Saepe enim cum inter discordes dura grassari bella cognovisset , die qua venilanda erat cause , faciebat pro eis missas celebrari. Et quibus non occurrebat humanitus subvenire , divinum illis imprecabatur auxilium. Neque hoc patiebatur , ut quilibet senior beneficia a suo vasso pro qualibet animi commotione posset auferre ; sed , deducta ad medium causa , partim prece , parti imperio , commotionem exasperati animi reprimebat. Rectitudinis ejus vigorem hac una re tantum putares acclivem. Quoties pauper apud potentiorem forte obnoxius teneretur, instabat , ut imbecilliorem ita sustentaret , quatenus fortionem sine laesione fregisset. Caeterum , veraciter justitiam esuriens , hanc non solum in suis , sed etiam in extraneis laedi non patiebatur.

1.18. Justitiae sitis , ut esuries , ordinatim in eo flagrabat. Non enim aut simplicitas aut benignitas asperitatem zeli deserebat , aut asperitas zeli simplicitatis benignitatem. Nimirum ut de Job dicitur , quod simplex erat & rectus , & iste vir , quamvis pauperibus multum consuleret , tamen ad puniendum reos non ignorans quibusdam sivinitus esse datum , ut crimen , quod impunitum remanere non potest , temporali supplicio luant. Unde & rex David moriens Joab & Semei jubet puniri. Quamdam silvam latrones occupaverant , qui rapinas caedes transeuntibus atque vicinis inferebant. Quod Geraldus audiens , ad capiendum eos protinus dixerit. Ac tum forte rusticanus quidam ad eos metu cogente venerat. Milites vero qui eos comprehenderunt , timentes ne forte domnus Geraldus aut eos dimisisset , aut cur eos impunitos sibi ostenderent inculpasset , oculos omnium protinus avulserunt. Qua occassione factum est ut ille rusticanus una caecaretur. Longo post tempore , cum de eo domnus Geraldus audisset quia latronum socius non fuerit , valde constristatus est , requirens vel si viveret , vel quo isset. Comperto autem quod ad Tolosanam provinciam discessisset , centum solidos , ut aiunt , ei transmisit , jubens portitori ut ejus vice veniam ab eo postularet.

1.19. Itidem quam clementer concolaretur afflictos , aut quantum saepe misereretur obnoxolis , hoc liqueat exemplo. Quemdam presbyterum ita vicini sui crescente litigio contriverant , ut ejus oculos eruerent. Quem scilicet senior verbis multum consolatus est , suadens illi patientiam. Sed ne verborum consolatio exilis videretur , quamdam sui juris ecclesiam , facto solemniter testamento , eidem contradidit. Aliquantulum tempus fluxerat , & unus ex his qui presbytero vim intulerant , ab officialibus comprehensus est , & uin carcere clausus. Quod & seniori tanquam inde gravisuro protinus nuntiatum est. Qui statim quasi desiderio punendi festinans , tetendit ad cerceris locum. Aliae vero causae emerserant , quas necesse erat in crastinum expediri. Sub hac ergo occasione jubet reum usque tunc demorari. Sero autem cum officiales ad sua dissessissent , praecepit clam custodi , quatenus eum eibo ac potu reficeret. Et quia discalceatus erat , datis calceamentis aufugere permisisset. In crastinum vero mallensibus undique ad seniorem confluentibus jubet reum adduci. Quidam vero quos custos carceris pro seipso paraverat , trementes indicant reum aufugisse. At ille volens factum celare , quasi minabatur custodi. Sed mox itidem : Bene , inquit , actum est , quoniam presbyter jam eis noxam indulserat.

1.20. Item duo vinculati , quos apud eum reatus ingens obnoxiaverat , eidem fuerant praesentati. Instabant vero accusatores , ut suspendio eos juberet protinus interire. Ille vero dissimulabat , quoniam eos palam liberare nolebat. Sic enim in quolibet pietatis opere se modificabat , ut ipsa ejus pietas non nimia videri posset. Respiciens ergo accusatores : Si inquit , ut dicitis , mori debent , prius juxta vulgarem sententiam reficiamus eos. Tunc cibum & potum jussit eis afferri , & ad comedendum disligari. Cumque refecti fuissent , dedit eis cultellum suum , dicens : Ite & vos ipsi , afferte vimen , quo suspendi debeatis. Non longe autem erat silva , quae stirpibus densata succreverat. Quam illi intrantes , & quasi vimen qaerentes , paulatim remotiora penetrantes , subito disparuerant , & ita mortis articulum evaserunt. Hi vero qui aderant , assensum ejus intelligentes , eos prescrutari inter frutela non audebat. Quantum vero ex aequalitate personarum conjici potest , personas illas reorum qui se in malum destinaverat , aut damnis coercebat , aut charactere adustionis inurebat. Illas autem personas , quae non per consuetam mailitiam , sea qualibet , malum aliquod perpetrassent , indemens simittebat. Nunquam tamen auditum est ut se praesente quilibet aut morte punitus sit , aut truncatus membris.

1.21. Sane de pluribus gestis ejus pauca quaedam & singula commemoramus quae ad ostendum quosdam pietatis actus nobis videlicet compertos , sufficere possunt. Ob hoc etiam & minima quaelibet inserimus , per quae grande ejus valeat studium demonstrari , ut est videlicet illud ; Dum per aggerem publicum aliquando graderetur , in agello viae contigui quaedam rusticana mulier aratrum ducebat. Quam requirit cur opus virile mulier agere praesumpsisset. respondit virum suum diutius jam languere , tempus sationis praeterire , se solam esse , nullumque qui sibi subveniat habere. Cum quidem ille calamitatem ejus miseratus , tantos ei nummos dari jubet , quanti dies sationis superesse videbantur , quatenus per singulos dies agricolam sibi condiceret , & ipsa dehinc a virili opere cessaret. Omne fucatum , ut ait Ambrosius , refugit natura , & auctor ejus Deus quod contra illa est abhorret. Haec ergo res per se quidem exigua est , sed affectus recti hominis naturae legibus conveniens eam grandescere facit.

1.22. Cum itidem alias viam carperet , haud eminus cicer quidam rusticanus metebat , cum juvenes , qui seniorem praeibant , inde sumentes manditarent , haec ille conspicatus , emisit equum at ad hominem concitus venit , quaerens si cicer pueri abstulissent. At ille : Ego , inquit , domine , gratis dedi. Et senior : Bene , inquit , faciet tibi Deus.

1.23. Tale est quod alia vice , cum ministri ejus convivium sum umbra cerasorum pararent , ramusculos baccis jam maturis dependentes , quos antequam ille veniret , iidem ministri confregerant , a reclamante rusticano argenti pretio comparavit. Forte dicet aliquis quos haec relatu indigna sunt : sed nos timorati hominis mentem per haec exigua demonstramus , ut ex obliquod , intelligatur quoniam qui modica non spernebat , paulatim decidere in majora non poterat. An non affectus viduae per duo minuta comprobatus a Domino est ?

1.24. Erga ipsos vero qui juris ejus erant , tam beneficus , tamque erat pacificus ut mitum considerntibus esset. Nam frequenter improperabant & quod mollis esset & timudus , qui se laedi ab infimis personis , tanquam impotens , permissiset. Nec facillime tamen , sicut domini solent irasci , contra improperantes vel leviter indignabatur. Aliquando enim non paucos ex ruricolis obvios habuit , qui derelectis coliniis suis , in aliam provinciam transmigrabant. Quos cum recognovisset , & quonam cum sua supellectile tenderent , inquisisset responderunt quod injuriati fuissent ab eo , cum ipse beneficiaverat eos. Milites vero qui obambulabant principi , suadebant ut eos verberari juberet , & ad somunculas , unde discesserant , redire compelleret. Sed ille noluit. Quippe qui noverat suum , & illorum Dominum esse unum in coelis , & qui magis consueverat , juxta Apostolum , remittere minas , qui potentiae suae manum non levare super pupillum soleret. Ergo permisit eos abrire , quo sibi commodius putarent , & dedit licentiam conversandi. Hoc vero , quod non sine mea verecundia quemdam nuper garrientem audivi , scilicet quod debitum wadii nequaquam debitori relaxare solitus erat , omnino faslsum est , sicut illi testantur qui saepe viderunt , quod non solum augmentum wadii , sed etiam capitale debitum relaxabat.

1.25. Siquidem sui pagenses , vel clerici , qui illum sicut patrem affectuose diligebant , frequenter ei tortulas cerae deferebant , quas ille veluti grandia munera , multas gratias referens accipiebat. Nec tamen ex eadem cera quidquam ad suum usum ardere permittebat , sed coram altari , vel sanctis pignoribus , quae perinde secum deferro faciebat , totam in luminaribus siccendi praecipiebar. Cubiculari vero cum forte cera aliunde ad ejus obsequium praeparata deesset , betulinas cortices , vel abiegnas taedas ante eum , & in ministeriis suis praeparabant. Sed cum ille tanto studio cavebat , ne muneribus quae sibi gratis dabantur privati uterentur , quomodo consequens esset , ut exactiones wadiorum sine indulgentia exegisset ? Quin potius , quae sibi jure debebantur , frequenter ultro debitorubus relaxabat. Minas quoque , juxta Apostoli praeceptum , servis remittebat. nam & fraudem interdum patiebatur , & rapinam bonorum suorum , ut dicit idem Apostolus , suscipiebat.

1.26. Sed ut hoc exemplo comprobetur : fur aliquando tentorium ejus noctu ingressus est : cum quidem cereus de more coram lecto illius arderet , ac tum forte senior vigilabat. Solebat enim in stratu suo , dilectione Christi atque dulcedine pasci , per studium orationis. At vero fur ille curioso visu cuncta percurrens , explorabat si quid forte videret quod asportare valeret. Pulvillum forte respicit , quod sericam tecam habebat. Tetendi manum & ipsum sibi trahebat. Tum senior : Quis , inquit , es tu ? Extimuit latro , & stupidus heasitabat. Tum ille : Fac , ait , quod facis , & cause discede , ne forte aliquis sentiat. Ita latroni persuasit , ut licenter cum furto discederet. Quis aliud praeter Geraldum hoc ita faceret ? Certe mihi videtur , quod id magis admiratione dignum sit , quam si furem rigescere in saxi duritiam fecisset.

1.27. Quantopere autem illud cavere studerit quod Apostolus jubet ; Ne circumvenias in negotio fratrem tuum , itidem praesenti patebit exemplo. Cum aliquando ad urbe Roma rediens , Papiam praeteriret , haud procul castramentatus est. Quod Venetii , vel alii quamplures illico cognoscentes , ad eum protinus exierunt. jam enim per omne illud iter satis nobilissimus erat , & religionis atque largitatis causa apud omnes famosus. Cum ergo negotiatores , ut eis mos est , inter papiliones cursitarent , & si quispiam vellet aliquid emere , disquisissent , honestiores quidam ad senioris tentorium prevenerunt , & ministros interrogabant , si forte domnus comes ( sic enim omnes appellabant eum ) vel pallia , vel pigmentorum species emi juberet. Tum vero ipse vocans eos ad se : Quod , inquit , placuit , Romae licitatus sum ; sed plane velim dicatis utrum bene negotiatus sim. Tune jubet empta pallia coram afferri. Erat autem unum ex his pretiosissimum. Quod Venetius intuens , quaerit quidnam pro eo datum sit. Cumque summam pretii cognovisset : Vere , inquit , si Constantinopoli esset , etiam plus ibi valeret. Quo audito senior extimuit , quasi grande facinus exhorrescens. Cum vero dehinc quosdam Romeos sibi notos obviam reperisset , tot solidos eis commendavit , quot Venetius ultra datum pretium dixerat pallium valere , dans indicium ubi venditorem pallii reperissent. Verum cum in aliis peccati speciebus soleant homines compugni , atque de emendatione meditari , aut raro , aut certe , nec raro videas , qui prater Geraldum in ista peccandi specie se doleat deliquisse. Sed nimirum ille noverat , quia Deus per omne peccatum offenditur , & eum quem toto corde diligebat , offendere nec in minimis volebat.

1.28. At vero non immemor quia christianorum justitia debet justitiam pharisaeorum supergredi , cum universe fruges ejus rectissime decimarentur , nonas etiam jubebat seorsum recondi , quae in diversis pauperum necessitatibus dispensarentur. Inde cum necessitas exegisset , supervenientibus diverso tempore pauperibus vestimenta emebantur. Praeterea nummos indesinenter secum ferebat , quos obviantibus egenis latenter , quantum poterat , vel per se , vel per quamlibet causae istius conscium dabat. Et cum illi reditus agrorum ac vinearum satis abundarent , nunquam tamen auditum est , quod villici ejus aliquid accomodassent ; sed neque ipse praedium aliquando comparavit , praeter unum agellum , qui suae cuidam possessioni forte insitus erat : cum soleant divites quique in hoc vehementer inardescere , terribilem prophetae comminationem obliti , qua dicit : Vae qui conjungitis domum ad domum , & agrum agro copulatis. Geraldus namque , juxta praeceptum Evangelii , contentus erat stipendiis suis. Et sicut ille neminem concutiebat , neque calumniam faciebat , sic & rerum dispositor Dominus , ea quae juris illius erant , ab impiis & pervasoribus tuta servabat. Etenim tanta praediorum loca per diversas provincias sun ditione sua tenebat , ut ipsis locis , quibus plenus erat , veraciter locuples diceretur. Nec tamen multitudo locorum extollebat eum , quoniam nihil ut Psalmista dicit , a Domino volebat supra terram. Qui nimirum haec omnia adjiciebat illi , quia regnum Dei , quod primum est , ipse quaerebat ab eo. Tantum utique , Deo largiente , succreverat , tamque protectus , & tam immunis persisterat , ut si convenire videatur illud Job : Tu vallasti eum , & possessio ejus crevit in terra.

1.29. Sane ut pateat qualiter in bono malum vincere consueverat , juxta apostolicum praeceptum , hoc ejus factum sun exemplo commemoretur. Cum dehinc ad portum Placentinum venisset , quidam clericus , qui portui praeerat , supervenit. Nam , sicut illic mos est , lucrosum nimis naulum a Romeis exspectabat. Qui nescio qua causa felle commotus , verba indignationis rotabat , ita ut episcopum Rotenensis provinciae , sed & alios nobiles viros injuriosis exprobationibus lacessiret. Forte vir Domini de contra stans , seditionem moveri metuens , conviatores compescuit , ne dure quidquam respondissent. Clericum vero blando sermone fregit , & quaedam munuscula ei dedit. At ille videns quam facili sermone & episcopum & caeteros a respondendis injuriis cimpescuisset , se autem quam leniter ad mentem reduxisset , quaesivit ab eo quisnam esset. Cum ille se Aquitanum & mediocrem personam esse responderet , clericus eum tam vultu quam eloquio considerans , ad ejus gratiam se totum inflexit , & quidquid de naulo debebatur , cunctis de illius comitatu remisit , & tam ipsius quam aliorum flascones & utres vino implevit. Habebat enim isdem senior divinitus hoc donum , ut tam ipse quam sermo ejus gratiosus esset. Et non solum quibuslibet aliis personis , sed etiam ipsis magnatibus. Quin & regibus semper charus , & reverendus erat.

1.30. Merito quippe diligebatur ab omnibus , quoniam ipse cunctos diligebat. Referamus plane quid de quodam fugitivo , quasi de amico fecerit. Nam in eodem itinere fugitivum eumdem reperit , qui ante aliquot annos ab ejus municipio discesserat. Quo apud illas personas cum quibus habitabat , magnus etiam & locuples habebatur. Hunc itaque ministri domni Geraldi reperientes , ad eum termentem & pavidum addixerunt. At ille seorsum inquisivit ab eo , quod in eodem loco non parum honorabilis haberetur : Nec ego , inquit , the dehonestabo. Tunc praecipit suis , ne quis proderet qualis in sua regione fuisset. Tum vero videntibus vicinis suis , ei quaedam munuscula tribuit , & in eloquio vel convivio satis eminenter honoravit , & eum in pace dimisit. Quos hoc praeter Geraldum faceret ? Sed hoc ille fecit , qui non avaritiae servus erat , sed misericordiae se totum dicaverat.

1.31. Item in eodem itinere , quidam vir de parte Bituricensi , non longe a Roma sibi coxam fergerat. Qui relictus a suis , cum conjuge solus remansit. Quem Bonifacius quidam ex militibus domni Geraldi casu reperit , & necessitatem illius audiens , ad eumdem domnum Geraldum hunc adducens : En , inquit , domine mi , juxta tuum desiderium reperi , quod tibi placiturum praesento : ecce homo indigens solatio. Quem dehinc vir Domini in tuitione sua gaudens suscepit , & usque Brivatensem vicum sufficienter sustentatum deduxit. Tunc insuper ei decem solidos praebuit , quibus subsidium usque ad suos habere posset. Haec & hujusmodi facta testandur miserendi affectum , quem ei divina inspiratio largiter inspirabat.

1.32. Verum noverimus , quia necesse est , ut messis triticea cum lolio crecat , & franum frumenti palea superior interum premat : & ob oportuit ut justum Abel malitiosus Cain ad patientiam exercuisset. Geraldus quoque , sicut Job , fratrer draconum & socius struthionum fuisse monstretur , frequenter a quibusdam provinciarum lacessitus est. Nam reipublicae statu jam nimis turbato regales vassos insolentia marchionum sibi subjugaverat. Jam itaque multarum causarum experimentis probatum fuerat , quod , ut scriptum est , omnipotens erat contra hostes Geraldi. Quibus videlicet ita insuperabilis videbatur , ut malum , quod ei perstruere molirentur , in ipsos potius redundaret , ut scriptum est ; Qui fodit foveam , proximo suo , ipse prior incidet in ea. Wilelmus plane dux Aquitanorum , vir bonus , & per multa laudabilis , cum tandem vehementer invaluisset , non monis quidem , sed precibus agebat , ut Geraldus a regia milita discendes , sese eidem commendaret. Sed ille favore comitis nuper usurpato , nequaquam consensit. Nepotem tamen suum nomine Rainaldum eidem cum ingenti militum numero commendavit. Sed & isdem Wilelmus nullatenus illi indignatus est , quippe non immemor , qui pater suus Bernardus ipsum adhuc adolecentem eidem domno Geraldo amoris causa commendavit. Et ideo dulci admodum contubernio , ingenti veneratione semper eum excolebat. Cum vero causa instabat , ad ejus colloquium veniebat. Nonnunquam autem gratiosi hominis Wilelmus suavitate delectatus , vi presum exigebat , & secum diutius commoraretur. Et frequenter in agendis progressus , longius secum ire faciebat.

1.33. Factum est quadam vice , cum ita res exigeret , ut in quamdam regionem qua hostiliter ierat , longum tempus cum eo expendisset. Interim vero omne stipendium , quod in sagnariis Geraldi delatum fuerat , paulatim defecit. Porro exercitus ad praedam versus , tanquam hostes Wilelmi persequens , totam regionem illa depopulabatur. Qua causa incolae sibi timentes , facultatibus expositis , fugiebant , nec invenire poterat qui ministris ejus stipem vendidisset. Cum ergo nihil ad emendum reperissent , nec de praeda quidquam eis tangere licuisset , non modicam in illa expeditione penuriam sustinuit. Neque enim ad his qui praedabantur , quidquam suspicere patiebatur , ne forte cum eis participans socius peccati existeret. Sustinuit autem & amici comitatum , nec afflictus deseruit. Ridebant hoc nonnulli quod aliis de praeda lascivientibus ipse cum suis indigeret. Multi quidem quibus erat sanior intellectus , illum beatificabant , altius gementes quod ad hunc imitandum idonei non essent. Denique ex hoc & deinceps , cognomentum hoc promeruit , ut ab omnibus in commune Geraldus ille Bonus appallaretur.

1.34. Tanti autem apud eumdem Wilelmum habitus est , ut ei sororem suam in conjugio dare vellet , Ermengardi matre quamprimum id cupiente , quae virum hunc pio diligebat affectu. Sed Christus virginis filius castitatis amorem illi dudum inculcaverat , quam ab ineunte aetate ita complexus est , ut nec inuitu quidem tam excellentis copulae pateretur ad ea divelli. Quantopere enim carnis obscoenitatem exhorruerit , per hoc animadverti potest , quod nocturnam illusionem sine moerore nullatenus incrurebat. Quoties namque illud humanitatis infortunium dormienti contigisset , consecretalis cubicularius afferebat ei seorsum , in competendi videlicet loco , vestes mutatorias , ad hoc semper paratas , & tormentum , & vas aquae. Quo illo intrante , non enim patiebatur se nudum videri , mox ille minister clauso ostio recedebat. Ita cultor internae puritatis corporis iniquinationem refugiebat ut ipsam solam , quae dormienti acciderat , non solum balneis , quin etiam lacrymis abluerit. Stultum forte videbatur hoc ejus factum , sed illis plane quorum coenosa mens vitiorum sordes exhalat. Qui cum se vel naturaliter , vel voluntarir sordident , imminditias tamen suas abluere sper se dedignantur. At vero Geraldus scriptum noverat : Omnia custodia serva cor tuum. Et item : Qui modica spernit , paulatim decidet. Velim sane perpendas quanti habendum sit , quod inter mundanas opes , & in fastigio terreno positus , castitatem servavit. Quid magnificentius faceret ? Nihil amplius aut excellentius requiras. Nam sicut beatus Martinus perhibet , nihil , virginitati est comparandum.

1.35. Unde & Ademarus comes vehementer instabat , ut eum suae titioni subsidisset , quod nullo equidem pacto extorquere potuit. Non solum quippe eidem Ademaro , sed nec Wilelmo quidem duci , qui tunc majore rerum affluentia potiebatur , se commendare assensus est , credo Mardocheum vir iste mediabatur , qui superbo Aman se submittere , honoremque regibus a Deo collatum praebere contempsit. Verum cum in amicitia Willelmi devictus pacem habere videretur , ut homini in Christo viventi persecutio non deesset , praedictum comitem Ademarum illi Satanas instigavit. Quem protecto multis & variis tentationibus appetitum sibi subjugare non potuit. Aliquando quippe contigit ut in prato cum paucis militibus mansitaret nocte , cum equidem Ademarus misso exploratore pro certo rescivit & ubi & cum quantis esset. Gavisus plurimum quod occassionem opportunam ad eum comprehendum reperisset , armatorum suneum collegit , & ad locum aciem direxit. Porro Geraldus in parte ipsius prati decumbens , ut fertur , cum suis omnibus dormiebat. Sed ille qui custodit Israel , nequaquam innocenti viro dormitabat. Si quidem , ut de Jeremia propheta scribitur , quia Dominus celevit eum : ita & hunc divinitus abseondir , ut cum omne pratum per gyrum discurrissent , & per medium regyrassent , nequaquam eum reperire potuerint. Tum vero Ademarus adnisu frustrato , dolens impietatem suam esse delusam , recessit. Justus vero , ut scriptum est , mundis manibus addidit fortitudinem laudis in Domino.

1.36. Quoniam itidem ejus castellum satellites Ademari comitis occupaverunt. Quo Geraldus audito , paucos milites , qui tunc sibi forte aderant , secum duxit , & ad oppidum festinavit. Ademarus vero cum valida exercitus manu , oppidi pervasores subsequi parabat. Sed cum non longe essent , quod ab obsidendum castrum Geraldus praecurrerat , volantem exercitum retinuit , dicens : Explorandum nobis est quanam Geraldus pugnatorum multitudibe valletur , qui nos ad obsidendum oppidum ausus est praevenire. Neque enim se in hoc periculo praecipitasset , nisi quorumlibet rusticorum auxilio septus esset. Dixerat haec , & pernices equites ad hoc explorandum direxit. Nox vero tum ingruerat : nec cunctati exploratores destinant , & quaenam sint castra Geraldi sollicite rimantur. Ut autem in nocte solet fieri , lapides albicantes eminus sub incerto visu conspicati , obsidentium tentoria putaverunt. Qui protinus exsangues & perterriti ad Ademarum recurrunt , ac ingentum castrorum multitudinem se divisse fatentur. Redierant enim per quamdam matronam , cui idipsum retulerunt , per quam & hoc ipsum , quod illis exploratoribus visum fuerat , postea viro dei innotuit. Ademarus itaque cum exercitu suo divino nutu labefactatus , ad sua remeavit. In crastinum vero pervasores castelli , cognito quod Ademarus eisdem minime adesset , pacem a Geraldo requirunt , poscentes ut eosdem sine ignominia recedere permisisset. Et id quidem vir Dei Geraldus illico indulsit , sed milites animo concitati aegre ferebant , si vel armis non spoliarentur. Invaluit tamen pietas Geraldi , & illos stare cogit , hostibus vero per angiportum fugientibus auditum permisit. Quin etiam duos de suis armatos constituit , qui hinc inde stantes procurarent , ne aliquis de supellectili exeuntium quidquam rapere praesumpsisset. Ita Geraldis exturbatis abdque sanguine hostibus triumphavit. Ita Christus more suo gloriosus militem suum ipsa adversitate nobilitavit.

1.37. Godefredus ille Torennensis comes quadam vice , collecto militum agmine , festinabat ut hunc virum Dei bellando lacessiret , aut quae erant juris illius devastaret. Contigit autem , ut ipso gladio quo se armaverat , ita vulneraretur , ut arreptum iter nequaquam explere posset. Qui tandem intelligens quod ob injuriam viri dei vulneratus sit , a malitia sua cessavit , merito sibi illud Mosaicum convenire conspiciens : Fugiamus Israelem , Doominus enim pugnat pro eis contra nos.

1.38. Oppidum nihilominus , quod moasterio superimminet , frater praedicti Ademari clanculo irrepsi. Sed quia jam experimentis aliorum didicerat quod Geraldus , Deo pro se pugnante , semper hostibus praevaleret , non ausus est ibidem remorari. Tamen ablatis omnibus quae asportari poterant , concitus aufugit. Nec multum vero post , quibusdam honestis viris sese ob illus facinoris causam objurgantibus cuncta reddidit , & ad virum Dei veniens , indulgentiam pro sua temeritate postulavit. jam enim apud omnes , qui se noverant , tantam reverentiam obtineat , ut quisquis eum laesisset , quasi sacrilegium fecisset , non sibi in prosperum cedere certus esset. Sane quamvis filii tenebrarum & per ista quae commemoravimus , & per alia multa filium lucis inquietarent ; ille tamen ubicunque poterat , pauperes tueri non omittebat. His enim qui se laedebant , tam facile ignoscebat , ut putares quod ille magis ignoscere quam illi vellent reconciliari. Durior illi causa pro pauperibus semper erat , quam anima ejus illis compatiebatur , faciliusque suam negligere causam poterat quam illorum. Ut enim pertisissimus quidam medicus , qui forte vulneratus jacet , aliorum vulneribus mederi studeat : sic iste dum laederetur , tamen impotes tueri non omittebat.

1.39. Suis siquidem inimicis ita insuperabilis erat , ut malum in eos potius redundaret , quod ei perstruere molirentur. Quod ex quibisdam superius relatis , & ex praesenti probatur exemplo. Frater Ademari comitis Adalelemus , praeter illa injuriam quam eidem domno Geraldo facerat , cum Aureliacense castrum pervaserat , quam videlicet injuriam ipse libenter ei indulserat , adhuc tamen ejus malitia furebatur , & ad leasionem sancti viri pertinaciter instigabatur. Collecto itaque satellitum cuneo , castrum , quod tunc forte domnus Geraldus missarum solemniis intereat , irrumpere tentavit. Sed illi quidem qui forinsecus erant , illum in praeceps gradientem eminus conspicati , portam repente clauserunt. facto autem strepito in castro vociferantium milites qui ad missam cum seniore erant , exsilire volebant. Quos ille sermonibus fregit , & donec opus Dei compleretur , nequaquam exire permisit. Interim vero satellites Adalelmi ambitum castelli pervagantes , septem equos tantum repererunt , quos & abegerunt. Et confestim incassum se irrupisse videntes , pudore acti , remeare coeperunt. Fertur autem quod vir Domini , retentis militibus , supra portam sumpto psalterio concitus ascenderit , & nescio quid e psalmis Domino decantaverit. Porro tyrannus , qui moerere cor justi fecerat , laetatus nequaquam redire permissus est. Mira dicturus sum , & pene incredibilia , nisi haec a teste satis ideoneo perhiberentur. Nam de caballis eorum ferme sexaginta sub brevi spatio temporis exstincti sunt. Adelelmus autem post quartum decimum diem , tam terribiliter obiit , ut omne ubi iaceret , turbo vehemens discooperiret. Testatur hoc praesens Madalbertus , ille videlicet monachus qui apud Lemovicas verbum Dei solet populo praedicare. Thesaurum quippe Sancti Martialis Torennae custodiebat , qui pridem ab metum paganae gentis illic fuerat deportatus. Ablatores autem illi videntes quod acciderat , homini Dei suos equos remiserunt.

1.40. Nonnunquam invitus cogebaturpotentiae suae vires exerere , & pravorum cercicem vi dellica curvare , sicut videlicet actum est de quodam pessimo homine qui vocabatur Arlaldus. Is namque tenebat quoddam oppidulum , quod dicitur ad Sanctum Serenum , ex quo scilicet , quasi lupus vespertinus egrediens , irruptiones faciebat in familiam domni Geraldi. Cum quidem ille sicut pacificus loquebatur ei quo oderat pacem , quin etiam quaedam munuscula tribuebat ei , & arma militaribus apta , quatenus ferinos ejus mores per beneficia deliniret. Sed stultus homo ac brutus , hoc non pietati , sed ignoviae deputans , audacius in praedicta familia grassabatur. Tandem ergo Geraldus considerans quod stulti hominis vesania sine flagello frenari non potebat , collecto militum agmine , tetendit ad castellum. Atque incredibili victoriae proventu , bestiam illam sine cujuslibet interfectione de suo cubiculo protraxit. Cumque ante ipsum plenus confusione staret , non contumeliose , sed raciocinando quantum oportuit eum alloquitur. Cum ille tremens verba humillima ac deprecatoria respondisset , vir Domini ad eum : En , inquit , expertus es quod tuis viribus adversum me consistere nequeas ; cave igitur furere , cave ultra malitiam exercere , ne gravitus ipsa in caput tuum redundet. Et teipsum , inquit , ita dimittam ut beque obsidem , neque aliquod juramentum a te suscipere curem. Sed neque de tua supellectile saltem pro compensatione praedae , quam exercere solitus es , quidquam anferre permittam. Ita coercitum dimisit hominem , & ille satis deinceps cavit , ne Geraldi familiam laedere praesumpsisset.

1.41. Jam , ut supra dixeramus , cessabant ejus adversarii divino metu consternati. Nati licet ad exemplum Job , frater fuerit draconum & socius struthionum , bestiae tamen agri pacificae erant illi. Nam cum alodus ejus esset postomia , & deinceps latifundia ipsius ita sibi succederent , ut usque ad montem magnum Greonem , posset in eundo & redeundo , semper in propriis mansitare capellis , tamen non indigebat ut aliquam villam cuilibet potenti ad custodiendum commendasset , nisi unum solum praediolum quod dicitur Taladiciacus. Erat enim semotim inter pessimos vicinos longe a caeteris disparatum. De hoc officiales permiserunt invito & nolenti , quatenus illus cuidam Bernardo ad custodiendum commendaret. Quod equidem ille cum quadam hilaritate patenter ferebat , dicens : Bene mihi contigit ut discam quia bonum est confidere in Domino , quam in homine. Quod scilicet ob hoc libuit commemorare , ut hinc pateat , quia quoties Deus aliquid ad ejus probationem fieri permisit , ille non ad tristitiam , sed ad humilitatem id retulerit. Per quod etiam deminstratur , quod vir iste ex fide vixerit , qui cuncta divinae dispositioni subjacere cognoverit , & quod in terris nihil sine causa , ut scriptum est , fieri non ignoraverit.

1.42. En quaedam de exterioribus gestis ejus , & communi conversatione digessimus , per quae videlicet facillime patet , quod vir iste justitiae cultor fuerit , & juxta apostolicum praeceptum , sobrie , & pie , & juste conversatus est. Cum igitur in justificationibus Domini sine querela se exercuerit , incredibile non debet videri , si ipse Dominus misericordiam suam cum eo magnificat. Qua propter suademus eis , quibus incredibile videtur omne quod nunc fama de eodem sancto viro dispergit , ut cautius ac diligentius causam ejus retractent. Nam si hoc obstare videtur , quod in saeculo potens fuit , considerandum esr quod major & laudabilior virtus sit materiam superbiendi habuisse , & tamen potentiae culmen humiliter compressisse. Potestas enim non est nisi a Deo. Qui , juxta scriptum , potentes non abjicit , cum ipse sit potens. Quamvis igitur saeculari gloria fastigiatus fuerit , non debet incredibile videri , si Deus illum glorificat , qui hunc in observantiam mandatorum ejus glorificavit. Annon potentes fuerunt & bellicosi rex David , Ezechias , & Josias ? Modernis quoque temporibus de nonnullis auditum est , sicut de rege anglorum Oswaldo , quos Deus per signa glorificat , qui scilicet in observantiam mandatorum ejus illum glorificare studuerunt. Denique in singulis hujus vitae aetatibus multa gerit divina dignatio , quae ad incitamentum conculcatae & oblitae religionis proficiant. Unde dicit , Apostolus quia Deus nullum tempus sine sui testimonio relinquit. Quod etiam per ingratos aliquando fit , sicut equidem sub Moyse multa signa cum illis patrata sunt , de quibus scriptum est , quoniam non in pluribus eorum beneplacitum fuit Deo. Et nonnulla vix credibilia veraces & idonei testes asserunt , sicut beatus Hieronymus de quodam quondam violento & latrone , qui postea conversus ad Christum , solem ad explendum , iter suum diu stare fecit , ac deinde clauso ostio ad discipulos corporaliter intravit. Si ergo Deus , qui cum patribus mirabilia fecit , etiam nostris temporibus ad ressucitandum conculcatae religionis affectum , per hominem , qui sicut in diebus Noe , justus repertus est , signa dignatur operari , incredibile non debet videri. Sed ipse potius est glorificandus , qui nullum tempus sine testimonio bonitatis suae relinquens , suae promissionis memor , non desinit benefacere populo suo. De gestis autem ejusdem viri , quae egit , postquam vultui divinae servitutis , ex toto se cohaesit , quae dicenda sunt , sequnti libello reservantes , hic istum in Dei nomine terminemus.

2.0. PRAEFATIO IN LIBRUM SECUNDUM.

2.0.1. His qui de meritis domni Geraldi temere disputant satisfacere potest considerat & inspecta qualitas vitae ejus. nam quasi in tribunali quodam residentes , decernunt utrum sanctus debear esse annon , cum hoc divino judicio subjacebat , quo etiam per reprobos ad utilitatem bonorum signa plerumque fiunt. His ergo satisfaciat attestatio miraculorum , quae per cum , vel dum viveret , vel postejus obitum Christus operari dignatur. Porro his qui gloriantur , dicentes , quod Geraldus potens fuit , & sanctus est , suademus ne sibi de hoc applaudant , quia nisi pauperes spiritu fuerint , & sicut ille , suam potentiam religione condierint , casa eorum parva esse non poterit. Imo comparatione ejus revincentur , potuisse quidem juste similiter vivere ,sed noluisse ; manducones vero & bibaces , & de quibusdam religionis professoribus dicam , qui sibi excusationes in peccatis fingentes , inter pocula fateri solent quia Geraldus carnibus vescebatur , & sanctus est , sua professio manifeste revincit. Nam laico homini multa licent quae monacho non licent. Damnatus est Adam , non quod in paradiso mala arbor esset , sed ideo quod interdicto praesumpsit. Geraldus quippe licenter suo ordini concessis utebatur , quoniam & ab illicitis abstinebat , & cum pauperibus vescebatur. Noverat enim vinum ad sobrietatem creatum. Nam & Elias carne pastus est , & dignus fuit in paradiso transferro. per concupiscentiam tamen , quae nonnullos instigat. Esau primogenita sua lentis edulio perdidit. Igitur alia res est Geraldi , alia istorum. At vero illi qui delisciant quod utrumque dici possit , non solum ille, sed etiam omnis , qui ut vitiis resistendo crucem portat , vel bona gerendo Deum glorificat. Deus equidem factis confitetur , testante Joanne : In hoc scimus quia cognoscimus eum , si mandata ejus observamus ; factis quoque negatur , sicut Apostolus ait de quibusdam : Confitentur se nosse Deum , factis autem negant. Cum igitur confessor a confitendo vocetur , deus autem factis aut negatur aut confitetur : Geraldus tanto rectius confessor didi potest , quanto justioribus factis Deum est confessus. Qui vero Judaizantes signa quaerunt , quid faciunt de Joanne Baptista , qui post nativitatem suam nullum signum legitur edidisse ? Nam de ipso licet miracula non omnimodis desint , id unum respondemus quia dum non speravit in pecunia & thesauris , fecit , ut scriptum est , mirabilia in vita sua.

2. LIBER SECUNDUS

2.1. Athele coeliestis militiae dudum in palestra mundanae conversationis agonizans , cuneos vitiorum viriliter debellavit. Tum vero verbum vitae continens in medio nationis pravae , quasi quaedam lucerna refulgebat. Et quoniam oportebat ut in abscondito tempestatis probaretur , malignus hostis hanc luvernam quantis poterat fraudibus , tam per se uam per satellites suos effocare tentabat. Sed minirum sicut flamma flatibus agitat solet validius accendi , sic divini amoris igniculus , qui in pectore Geraldi a puero incaluit , nullo tentationis imbre valebat exstingui. Quin potius , maturescente jam aetate , quibuslibet vitiis paulatim compressis , quotidie seipso robustior virtutibus succrescebat. Jam in corde suo quasdam ascensiones disponebat , jam super altitudines terrae , juxta illud propheticum , eminebat. cerneres auroram sanctitatis ejus in diem festum clarescere , cerneres lilium inter spinas crevisse , & quo vicinior maturitate flebat , eo repansos virtutum flores diffusius expandisse. Ergo sicut in rerum vertice situs , in illa beatitudine superna mentis affectum defixerat. Et quoniam per coeleste desiderium intima lux illum irridabat , mundanae conscupiscentiae tenebras dijudicare valebat. An non tenebras dixerim terrenam conscupiscentiam , per quam mundi amatores caecantur , ut diligant vanitatem ? Sed Geraldus didicerat pretiosum separare a vili , & valde indignum ducebat terram lingere , qui vocatum se noverat ad coenam coelestis Agni. Super eos magis dolebat , qui per amicitian mundi inimici Dei constituuntur. Et postquam gustaverat quam dulcis est Dominus , dedignabatur aquas furtivas ,quae dulciores sunt , allambere. Plangebat eos potius ui juxta beatum Job , cum clamore currunt rodere radicem juniperi , id est cupiditatem puctionibus plenam. Mundialem itaque potentiam , quae sibi affatim suppetebat , mentis despectu calcaverat. Sed tamen , ut astuti est , cuncta ad utilitatem suam referre , cogitabat qualiter ea quae temporaliter possidebat, ita disponeret , ut ei perpetualiter profuissent.

2.2. Igitur Gausbertum , venerabilem & laude dignum plane episcopum , cum allis quibusdam honestis viris evocavit , & quia mentis cogitatione incitaretur , familiariter indicavit. Etenim domnus iste Gausbertus viro Dei charissimus erat , & pro communi sanctitate , mutuum sibi invicem contubernium praestabant. Exponit itaque praesentis vitae sibi inesse fastidium , & religionis habitum desiderare ; Romam profisci velle , & praedia sua beato Petro apostolorum principi jure testamentario delegare. Cumque de hoc diu tractatum esset , vir Domini Gausbertus altiori consilio causam inspiciens , tandem suasit in saeculari hanitu sese specie tenus , pro communi salute provincialium retineret , res vero sicut vellet , beato Petro dicaret. At ille ne suae definitioni pertinacius inhaerens , inobedienter egisse videretur , assensus est. Memor tamen Apostoli dicentis , quia Judaeus qui confitens interpretatur , majus & melius in abscondito fiat , quam in palam , ita attonsus est ut abscondito fiat , quam in palam , itta attonsus est ut hoc hominibus lateret , superno autem inspectori manifestum esset. Barbam sibi equidem cum novacula mutilavit , quam ad modum coronae , per caput suum ducens , de capillis quoque partem recidebat. Ut autem hoc penitus celaretur , quosdam ex cubiculariis , qui id noverant , sacramento constrinxit , ut quandiu viveret nulla hoc ratione prodidissent. Denisque per hoc sui factum , videtur duplicem sibi remunerationem conquisisse. Hinc etenim Dominica dilectione flagrans , conversionis opus Deo exhibuit ; illinc amore proximorum plenus , se pro illorum utilitate in habitu , quem nollet , invitum stare coegit. Nam quale genus conversationis Deo poterat gratiosus exhibere , quam istud , in quo neque commune solatium negligeret , nec sibi quidquam de conversationis perfectione munieret ? Quae nimirum conversatio tanto pretiosor exstitit , quanto & multis utilior , & soli Deo cognita fuit ? Qui , ut scriptum est , consilium ejus direxit , ut quamvis Liae eum connubium subire fecerit. Rachelis tamen cupitis amplexibus non privaret.

2.3. Ad celandam plane sui tonsuram facile reperit argumentum. Barbam quippe veluti onerosam recidebat , & quoniam ab occipitio capili defluxerant ; celabat in vertice coronam , quam , & tiaram jugiter ferens cooperiabat. Vestimentis autem pelliceis super vestibus lineis utebatur , quia genus istud indumenti solent clerici vicissim & laici in usum habere. Duas tamen pelliceas nunquam sinul habebat. Sed cum novam necesse esset aiferri , jubebat protinus vetustam dari. Ensis plane , cum equitaret , a quolibet solebat ante eum ferri , quem tamen ipse nunquem sua manu tangebat. Siquidem de balteo vel cinguli apparatu jamdudum crueem auream praeceperat fabricari. Sedere autem super phaleratum equum nunquam solebat. In his & hujusmodi satis apparebat quantopere medriocritati studens , suae potentiae cumulum despexerat.

2.4. Postquam itaque divino cultui sese mancipavit per omnia , ut sua quoque Domino consecreret , Romam prefectus est , & Aureliacum indigne praedium beato Petro apostolorum principi , facto solemniter testamento , delegavit , cum tandis videlicet apenditis , quae monachis , quos ibidem congregare disposuerat , ad omne stipendium sufficere possent. Ardebat namque mens illius coenobialem illic habitationem stabilire , quo coenobitae cum sui ordinis abbate communem ducerent vitam. Censum quoque delegavit , qui ad urnam beati Petri annuatim redderetur. Itaque , ut animo ferventi conceperat , juxta condictum profectus est , & quod decreverat , Deo prosperante , peregit. Reversus autem lapidicinos & mactiones undecunque jussit aggregari , & ad construendam in honore beati Petri ecclesiam fundamentum praecepit aperiri. Sed Satanas , omnium bonorum invidus , nescio qua arte providentiam fefellit magistrorum. Fundamentum namque infirmiter locaverunt , & cum jam in expensa grandis nummorum summa esset profligata , parietesque nihilominus in altum porrecti , quadraminum compages subito dissutae corruerunt. Nec tamen vir iste nimis ob hoc contristatus est. Non enim , ut scriptume est , constristat justum quidquid ei acciderit. vere confisus quoniam licet opus illud sub hac occasione retardaretur , merces tamen perditi operis nequaquam periret. Videns quod Dei judicio permissum sut ut haec jacture fieret , hoc tamen usitatum pene in omni actione semper est , ut quidquid placidius Deo exhibetur , difficilibus peragatur. Et cerete in rerum natura quod citius augmentum capit , citius ad defectum vergit : quod vero difficulter , diuturnius persistit.

2.5. Quadragesimale tempus advenerat , cum in construendis aedificis aer jam clementior arridebat. Geraldus quodam mane , consuetis orationibus expletis , exiit ab oppido quod eidem loco imminet. Paululum jam progressus , coepit visibus huc illucque porrectis considerare ubinam posset aptius ecclesiae fabrica fundari. Tandem elegit locum divina dispositione jam praescitum. Jubet igitur artifices rursus adesse , studium recalere , opus intermissum aperiri , coepto operi sagaciter instare , ecclesiam competendi granditudine , & arcuato schemate fabricare , quam pater ejus dudum in honore Sancti Clementis construxerat. Nam ut praedixeramus , isdem pater ejus religiosus fuit , utpote qui de prosapia religiosorum descenderat,

2.6. Dum veri domus fabricam continuaret , animo semper volvebat qualiter posset reperire monachos qui bene morati essent , & locum sub regulari proposito incolere potuisset. Sed cum reperiendi raritas difficultatem intulissent , anxiabatur ille , & quidnam faceret nesciebat. Tum vero nobiles quosdam pueros ad Vabrense coenobium direxit. Nam tunc regularis observantiae fervor incalescebat , ut scilicet apud fraterniattem illam sub norma regulari iidem pueri imbuerentur. E quibus nunc usque superest unus , qui eodem beato Geraldo quae describimus , visa narrat , & manu scribit. Porro cum iidem pueri reverti juberentur , quia magistri defuerunt , mox puellari mollitia resoluti , rigorem disciplinae neglexerunt. Et ita contigit , ut res ad effectum non veniret ; unum tamen eorum necessitate ductus caeteris praefecit. Sed cum ille dissolute viveret , vir Domini vehementer afficiebatur , quia illum corrigere non valebat , neque alium habere , quam loco illius subrogare posset. Cum ergo vel illum , vel complices ejus , corruptae vitae tramitem incedere vidisset , illus Davididum , profunde suspirans , dicebat. O Domine , dissipa consilium Achitophel.

2.7. Nonnunquam vero in vocem plangoris erumpens super homines quos ad malum proclives videbat , pertaesus ingemiscebat , quasi querimoniam faciens , quod iidem homines pro amore mundi perirent , quod pietas deficeret , quod iniquitas inundaret , quod pene jam universi amitterent a corde innocentiam , ab ore veritatem. Nolebat autem jutgiis eorum se immiscere , sed orabat ut Deus omnipotens pacificaret omnes , praecipiens missarum solemnia celebrari , illud Ezechie frequentius iterans : O Domine , fiat tantum pax & veritas in diebus meis ; & illud : O quantum deficit sanctus ! o quantum diminutae sunt veritates a filiis hominum !.

2.8. Desiderium sane quo ad coelestia flagrans terrena despexerat ita se posse consolari sperabat , si socios ejusdem sui desiderii reperisset. Proinde diu noctuque mens illius aestuabat , & de congregandis monachis affectum oblivisci non poterat , saepius cum domesticis & familiaribus inde colloquens. Tanto enim in id affectu agebatur , ut nonnunquam exclamaret : O si quis mihi daret ut sub tali pacto religiosos monachos invenirem ! quo ego illis cuncta , quae possideo dedissem , & deinceps mendicando vitam hanc exegissem ! Ad hoc enim pactum ineundum nihil prorsus morarer. Cum itidem aliquando familiares ei respondissent , dicentes ; Nonne plures monachi in his regionibus reperiuntur , e quibus ad votum congregare potestis ? At ille fortem nimis sententiam proferens : Si , inquit , monachi perfecti sunt , beatis angelis assimilantur : sin vero ad saeculare desiderium revertuntur , apostaticis angelis , qui suum domicilium non servaverunt , per suam utique apostasiam , jure comparatur. Fateor enim vobis , quoniam incomparabiliter melior est bonus laicus quam sui propositi transgressor monachus. Cumque ei subjunxissent ; Quid ergo tanta beneficia , non solum visinis , sed etiam longinquis coenobitis praestare consuevistis ? At ille consueta humilitate facta sua despiciens : Ego , inquit , nihil facio. Si tamen , ut dicitis , aliquid fecarem , certus sum quia verus est promissor qui calicem aquae frigidae pro suo nomine datum remunerare promisit. Viderent ipsi quales in oculis Dei sunt. Certo verum est , quia qui recepit justum in nomine justi , mercedem justi accipiet, Porro in his , & hujusmodi verbis ejus apparet , quod coelesti desiderio flagraret , quod omnia sua relinquere vellet , si non defuissent quibus ea rationabiliter tradidisset. Verum est illud vulgare proverbium , quia voluntas pro opere computatur. Unde & ille qui fratrem odit , homicida esse perhibetur. Et Joannes Evangelista passionis calicem bibit , cum tamen in pace quievit. Si ergo voluntas pro opere computatur , nequaquam Geraldus abrenuntiatorum mercede privatur.

2.9. Invidus itaque tenebatur in saeculo , & quamvis deessent socii cum quibus sidem saeculo abrenuntiaret , mirum tamen in modum in Dei opere totum se occupabat, Tantopere enim lectionibus audiendis , & vicissim orationibus , nunc cum aliis , nunc semotim erat intentus , ut mirum sit quomodo vel tantum stadium in his habere potuerit , vel tantam psalmorum summam semper explere voluerit. Praesertim cum alias occupationes interdum expedisset. Non enim erat obstinatus , ut causis necesariis se nimium obsentaret : sed his pro opportunitate paulum intentus , mox ad degustatam psalmodie dulcedinem sese concitus recolligenat. Quam reverenter sane in ecclesia staret , non satis referri potest , sed putares illum quasi divinum aliquid contemplari , atque illud propheticum attonito vultu imitari. Vivit Dominus , in cujus conspectu sto. Nam ut hoc sub exemplo pateat , festivus dies Dominicae Ascensionis advenerat , cum quidem ille Sollemniaco monasterio , ut est juris solemnis , celebratus accucurrit. Non enim patiebatur , tantae festivitates officium , nisi festive recenseri , neque ut plerisque mos est , cursum celebrando decurtari. Cum igitur illuc venissent monachi , sicut tantae ac tali personae conveniebat , ei sedile & reclinatorium ornamentis constratum paraverunt. Ad quos cum ille post gyrata oratoria divertisset , fratres solemnizare coeperunt officium ut moris est , in longum protelantes. Senior vero donec impletum esset , ita suspenpus in contemplatione stetit , ut nec sederet , nec vel paululum in antipodium recubaret , ipsa corporis immobilitate , mentis devotionem & constantiam demonstrans. At nos non ita , qui faciem Dei , velut in abscondito orantes , pomposa voce magis , quam simplici corde divinas laudes proferimus. Et cum debeat voci mentis intelligentia convenire , nos facimus currere vocem post levitatem mentis. Geraldus vero apostolicum illud recogitans : Deo autem manifesti sumus , sic se agebat , tanquam in conspectu judicis cuncta cernentis.

2.10. Ut atem divina dignatio coram hominibus eum glorificaret : qui Deum in exsequendis mandatis ejus coram discolis glorificabat , licet instante jam tempore Antichristi miracula sanctorum cessare debeant , memor tamen suae promissionis , qua dicitur : Qui glorificant me , glorificabo eos , hunc famulum suum per quamdam curationis gratiam glorificare dignatus est. Quod genus curationis tale fuit , ut quamvis per humilitatem imponere manum infirmis refugeret , eis tamen frequenter & absens , & nolens subveniret. Aquam nempe , de qua manus abluere solitus erat , infirmi solebant furari , & plerique sanabatur , personas quasdam commemorari placet. Nam rusticanus quidam juxta Sollemniacum monasterium habebat filium caecum , qui diutius ingemiscens , quod eum caecitas & paupertas pariter opprimeret , monitus est per visum quatenus ad domnum Geraldum pergeret , & aqua , unde manus ejus ablutae fuissent , oculos filii sui superfudisset. Credidit homo visioni , & quid somniaverat veniens indicavit. Quo senior audito , mente consternatus intremuit , ac paesumere id refugiens , dixit illusionem fuisse , quae & illum deciperet , & illum decipere vellet , ut inconcessa tentaret : errare hominem inani spe talia postulantem. Ingemuit pater , quem filii caecitas humilitatis nequaquam acquiesceret , abire se similans , ab uno de servitoribus aquam impetravir. Qui domum rediens , extincta filii lumina , nomen Christi invocans , abluit , & ille lumen recepit. Quod faetum aliud quoddam opus secutum est.

2.11. Quidam puerulus apud Aureliacum claudus morabatur , qui fabro cuidam commendatus est , ut artem disceret , qua victitare valuisset. Cum interum somno commonitus est , ut quam similiter expetisset , faber vero qui hanc impetrare debebat , sciens quod in hac re vir Domini nimis austerus esset , aquam non est ausus palam expetere , sed eam per ministris clam impetravit. Qui nimirum , ut inofficiosa membra de eadem aqua respersit , nix illa divina virtus in proprium officium reparavir. Quod videlicet factum cum fama paulatim spargeret , ad notitiam senioris tantumdem pervenit. At ille rei novitate perculsus , dicebat quod non suo merito , sed fide illorum qui aquam illam fabro dedissent , quod ei certatim celatum est ; cumque datorem reperire non posset , vehementi interminatione commutus est , ne quispiam tale deinceps unquam praesumeret , asserens quia , si servus faceret , membris truncaretur ; si vero liber , postea suus non esset. Nihil enim amplius timebat quam laudes. Et cum inimicis suis esset beneficus , laudatioribus tamen videbatur austerus.

2.12. Apud Postomium sui juris insignem alodum , quaedam mulier ceaca de aqua manus illius lumen recepit. Quod apud omnes quidem divulgatum est , sed illi summo studio celabatur , maxime propter quemdam de servitoribus , qui aquam dederat mulieri. Non enim parvipendere sui poterat internecionem , quam pro hac re dudum comminatus fuerat , scientes quod impune non cederet , si datorem deprehendisset.

2.13. Item in capella quae est juxta villam quae dicitur Crucicula , demorabatur ; cum equidem alia mulier , quae ex ancillis ejus erat , de aqua manus nihilominus illuminata est. Quo videlicet ille cognito , illum , qui aquam dederat , nomine Rabboldum , urgenter investigati , & reperit , & mox a se rejecit. Post aliquantum veri tempus , quidam nobilis vir , nomine Ebbo , seniorem retiocinano convenit , dicens , quia forte contra voluntate Dei faceret , dum sub obtentu indiscretae humilitatis , indultam coelitus gratiam neglexisset , & eos , quibus prodesse poterat , quae forte propter illos ei data fuerat , impendere eis quae necessitas exigit supplicantibus praestare : elationem non esse formidandam , cum laudis ille cupidus non esset neque praesumptionem quidem , quoniam qui reposcerent opem , sese divinitus admonitos commemorassent : maxime , cum jam experimento probatum esset , quia beneficium sanitatis , quod a se quaesitum fuerat , ad effectum , licet ipso nesciente , jam non semel venisset. Et ille quidem hoc rationaliber prosequebatur. Geraldus vero suspirans flebat , atque dicens , quia timeret quod diabolica fraus potius esset , qaue sub occasione decipere vellet ; & si quis aliquando boni fecisset , mercede ipsius boni provere perstrucisset. Tandem itaque vel precibus , vel ratione victus , adjectum recepit , & mulieri duodecim nummos dari jussit.

2.14. Sciens vero quod status mentis hac alternatione melius custoditur , si interdum lectioni post orationem quisque intenderit ; recitari coram se verba divina , ut supra diximus , faciebat. Unde & usum assumpsit , ut ad prandium ejus legeretur , nec omitteret hoc lector , etiamsi hospites adessent. Pro condescensione vero lectorem jubebat interdum subsistere , & ab his qui forte scirent , sensum lectionis inquirere. Cum quidem illi , quod interrogabat , precari solerent , ut ipse potius loqueretur , tandem diserte & scienter sicuti doctus , respondebat : ita tamen ut nec clericis verecundiam inferret. Discerdentibus autem post refectionem quibusque ad sua , legebantur itidem coram eo ea maxime verba , quae superfuerant lectionibus in ecclesia recitatis. Dum vero lectioni intenderet , nullus eum facile pro causa qualibet interpellare praesumebat. Nam juxta illud Job , subditus erat tremendus , & lux vultus ejus non cadebat in terram. De sermonibus & confabulatione ejus mira commemoratio est. In his enim quae laeto animo loquebatur , valde gratissimus erat. Quae autem increpative proferebat , quasi stimuli videbantur , ut pene plus quam verba timerentur. In dando autem aliquid , multum erat morosus. At postquam semel dedisset , non auferebat. Si malae opinionis sacerdotem audisset , non tamen missae officium ab illo despiciebat , quia sciret illud sacrum mysterium non posse per hominem peccatorem deteriorari. Et cum in discernendis aliorum factis vel acutus pro merito causarum vel dulcis esset , sua tamen opera vilipendebat. Quae nimirum tanto superno inspectori pretiosius commendabat , quanto haec apud se vilius aestimabat.

2.15. Quoniam vero coeleste desiderium undatius , ut ita dicam insumebat , os ejus ex abundantia cordis ita replebatur , ut pene jam in eodem ore semper lex Domini resonaret. Nam sacre quaedam verba sibi notaverat , quae corporalibus officiis convenire videbantur. Ut est illiud , mane priusquam loqui inciperet , dicebat : Pone , Domine , custodiam ori meo , & ostium circumstantiae labiis meis , & caetera hujusmodi quae ad singulos coaptabat , videlicet cum expergisceret , cum de lecto surgeret , cum caligas indueret , cum indumentum vel cinctorium sumeret , sive certe cum iter , vel aliud quidlibet inciperet , ita ut secundum Apostoli dictum , omnia in nomine Domini facere videretur. Nonnunquam sane cum contigisset eum cum paucis , vel solum sedere , nescio quid diu tacens meditabatur , & lacrymis suffusus suspirium ab imo pectore , totum se concutiens , trahebat , ut facile quisdam posset advertere , quia mens ejus alio pendebat , & in praesenti consolationem non haberet. Tale erat ejus colloquium , tale silentium , ut os ejus annuntiaret laudem Domini , & meditatio cordis illius in conspectu ejus esset.

2.16. Noverant autem sui , quod religionis habitum toto nisu cupiebat. Sed cum esset providus , considerans quia professores sublimis propositi , dum saeculi amore corrumpuntur , gravius ab alto ruunt , satius eastimavit sic stare , quam absque probatis cooperatoribus rem tam arduam attentare. Si igitur votum illius inspicias , monasticae professionis fidem Christo per devotionem servavit. Et laus valde emines est , in habitu saeculari , religionis proposito deservire : sicut e conbtra nimis ignomiosum est , sub ejusdem religionis indumento saeculum quaesisse. Cum ergo vir iste non naberet fratres , ut praefati sumus , cum quibus bene & jocunditer habitaret in unum , vitae hujus incolatum taediose ferebat. Et sicut olim columba Noe , cum foris non invenosset ubi requierisceret , ad arcam , & ad ipsum Noe redibat : sic iste vir inter hujus saeculi fluctus , ad secretum cordis recurrens , in Christi delectatione quiescebat. Non , enim sicut corvus ille , morticino corporae delectationis inhaeserat ; quia renuebat anima ejus gloria praesentis votae consolari , sed memor Dei sui , delectabatur ; & ad secretum cordis , quasi ad arcam , recurrens , sub lingua sua exsultabat. Namque iniquitatem non sinebat diutius in corde sup aspicere , metuens ne forte eum Dominus exaudire nollet. Quin potius peccata , sine quibus humana conditio esse nequit , quae nobis leviora , illi vero cidebantur gravia , ita semper prae oculis studebat agnoscere , ut remissionem impietatis cordis non ambigeret a Deo clementer percipere. Ob quod rex ejus & Dominus , viam ipsius in conspectu sup misericorditer dirigebat , & orationi vocis ejus benigniter intendebat. Tanto autem studio procurabatur ut semper juxta ecclesiam hospitaretur , ut per multorum annorum curricula praeter oratorium nulla nocte maneret , excepta una , quae natale Innocentium itineris contigit causa. Copia vero clericorum semper eum comitabatur , cum quibus in divino opere jugiter insudabat. Omnis autem apparatus ecclesiasticus ministerio necessario cum eo perinde ferebatur , cum quio divinae servitius opus ingenti cura & reverentia , festivis diebus maxime gerebatur. Nocturno tempore cunctos in oratorio diutius praevenire solebat ; quo expleto , solus remanere solitus erat. Et tunc temporis tanto dulcius , quanto & secretius , internae dulcedinis saporem degustabat. Quandoque autem laetus & alacer , vel ad stratum pro tempore , vel ad suos egrediebatur. Talem quippe vivendi modum conversatione sini praefixerat , ut quisque sanum sapiens miraretur , quod in illo tanta coelestis gratia confluxisset. Hunc etiam conversandi modum in exteriori conversatione tenebat , ut ministri ejus notum haberent , qualiter in singulis anni temporibus conversaturus esset.

2.17. Consuetudinem sibi facerat it Romam frequantius adiret. Fertur autem quod illic saepenumero profectus sit. Assertores tamen nostri de septem vicibus serti sunt. Nam , quia vis humanae naturae est , ut semper lumen velit aspicere , vir iste , cum esset spiritalis , illi duo mundi luminaria , Petrum scilicet & Paulum , spiritaliter ambiebat spectare. Et quoniam ipsos necdum volebat intueri , loculos eorum & templa saepius incisens , res suas eidem beato Petro delegavit. Hanc sibi legem praefixerat , ut secundo semper anno ad sepulcrum eorum recurreret , decemque solidos ad proprium collum dependentes , tanquam supplex servus , Domino suo quasi censum deferret. At vero quis digne exlicet quam devote illud explebat ? Tam beneficus erga indigentes erat , ut pene nullum pauperem , qui illic catervatim abundabat , ejus largitas praeterit , ita se fidenter exaudiri confidens , si ipse clamantes pauperes eudiret. Nam & contiguis viae monasteriis multa largiebatur. Ita vero fama tantae ejus benignitatis passim & ubique personuerat. Unde & monachi , & peregrini , necnon & egeni , qui & hospites ejus tempore quo Romei transire solent , sollicite requirebant , si comes Geraldus veniret , vel quando veniret. Ipsi quippe marruci , rigentes videlicet Alpium incolae , nihil quaestuosius aestimabant , quam ut suppelectilem Geraldi per juga montis Jovina transveherent.

2.18. Carpebat quoque quadam vive hoc iter. Cum venisset autem ad civitatem nomine Astam , fur quidam duos ex ejus sagmariis subripuit. Veniens autem ad quemdam rivulum , cogere eos non potuit ut transirent , donec ab hominibus domni Geraldi comprehensus est. Receptis namque sagmariis , nil furem laesit.

2.19. Quadam vice , cum illud iter exurreret , quemdam monachus nomine Aribertum ducebat secum , magnae scilicet abstinentiae virum. Hoc namque erat illi dulce contubernium , ut quoties religiosae vitae quampiam reperisset , in illo semper affectuosius delectabat. Factum est aliquando , ut deesset pulmentarium , quo abstemius ille cum pane vesceretur. Senior vero studiose requirit , an consuetum illi cibum ministri paravissent. respondentibus illis quod nihil praeter panem haberent , auxiabatur ille , dicens ; O quod nobis hodie contigit ? Nos omnes plenam refectionem habemus , & iste Dei servus in attenuatione erit. Erat autem dies abstinentiae solutus. Tempus abluendi manus jam venerat & Samuel , qui hoc praesens narrat , ad afferendam aquam cucurrit , cum forte reperit pisciculum in littore expositum , & palpitantem , qui ipso vidente de aqua exsilierat. Quo apprehenso laetus ad seniorem cucurrit : En , inquiens , Deus piscem hunc vobis transmittit ; nam juxta aquam eumdem expositum reperi. At ille , Deo gratias respondit. Et interim dum coqueretur , tentorium ingressus genua flectit , & cum lacrymis aliquantisper oravit. Talis enim illi mos perpetuo inerat , ut nihil Christo praeponeret verum potius per singula quaeque sibi scilicet accidentia illi gratias devote referret. Qui cum ab oratione surrexisset , laetus admodum omnibus constitit. Tum vero consedentibus ad mensam , comedit ille abstemius usque satis , & cum adhuc pars quaedam de pisce superesset , urgebat eum senior , dicens , ut quid , frater , modicum piscem , nihil aliud habiturus , comedere moraris ? Cum ille jam satiatum assereret , praegustavit senior , si forte bonus esset. Et optimi saporis eum esse reperiens , manducavit & ipse quantum satis fuit , & omnibus qui aderant particulas pro benedictione dedit. Cuncti gratias Deo retulerunt , munus divinum & in pisce reperto , & in hoc quod superabundaverat , cognoscentes. Fuerat enim semipedalis mensurae.

2.20. Itidem cum Roman pergeret , & ad civitatem Tusciae , quae Luca vocatur , pervenisset , quaedam se mulier ei obviam ingessit , dicens : Visu commonitam se esse , quatenus filium ejus illuminaret. Quod cum ille audisset , exprovabit mulierem , & emisso mulo quem sedebat , concitus aufugit. Porro mulier quaerebat a quibus poterat , qualiter a Dei homine speratum beneficium impetrate posset. Cum forte quispiam de ministris ad mulierem dixit , quod de aqua manus ejus jam virtutes factae fuissent. At vero senior pro muliere sollicitor factus , quoties manus abluisset , mox aquam ante se fundi in terram faciebat. Mulier vero semper eum secuta est donec ille jam fundi aquam minime curaret. Qua mulier tandem , ipso nesciente , impetrata , ocules caeci filii diluit , & ipse protinus ad lumen rediit. Cum ergo vir Domini ab urbe remeasset , videntem filium praedicta mulier eidem praesentavit. Et cum hoc factum omnes magnificarent , ille tacens & lacrymas ibat , nec illo audiente , quisquam de hoc vel hujusmodi quidquam referre audebat.

2.21. Mirum quiddam , & forte incredibile dicam. Sed tamen duobus testibus id asserentibus credens , qui referunt , quod isdem vir Domini per illam viam ab Italia rediret qua Lugdunum a civitate Taurinensi venitur. Transierat jam Alpes , & quaedam loca nimis ut fertur , inaquosa , itineris necessitate , subibant. Contigit autem ut & vinum in utribus deficeret. Et quia regio illa jamdudum a sarracenis deserta est , cum aqua desset nec vinum reperiri poterat , nimia siti coeperunt aestuare. Certabant autem si possible esset illud spatium itineris velocius pertransire , sed pedites atque sagmarii deficiebant. Unde necesse fuit seniori , ut juberet eos paululum remorari. Moesti homines super gramina jacebant , sagmarii vagantes passim , cogente siti , pascua perlustrabant. Tunc unus ex clericis perrexit , ut ad onerandum sagmariis reduceret , nec illam pausam placebat prolongari. Clericus ergo reperit fossulam liquore plenam : miratus est , & quidnam sit explorare volens , inclinavit se : cum interim liquor ille saporem vini reflavit. Tum vero laetabundus ad seniorem recurrit , & nescio quid , veluti vinum , se reperisse nintiavit. At ille : Quid , inquit , insanis ? Utinam aquam reperisses ! Nam istic unde vinum ? Clericulus vero sumpto vasculo , de praedicto liquore quiddam hausit , & coram attulit. Id sane quod allatum est , tam colorem vini quam & saporem praeferebat. Tum senior jussit capellanis , ut crucem & capsellas reliquiarum sumerent , & super fossulam praedicti liquoris exorcismum aquae benedictae facerent. Ac dehinc in Christi nomine jubet , ut gustando quid esset explorarent. Vinum itaque reperientes , cum ingenti admiratione & gaudio vir Domini cum illis omnibus fratias Deo egit , & priusquam ipse biberet , omnibus dare praecepit , non tamen inde quidquam in flasconibus efferri permisit. Quod juxta fidem illorum , qui hoc vidisse asserunt , dictum sit. Tamen ea quae nunc ad sepulcrum ejus flunt , credi de eo quae audiuntur vel haec , vel illa suadent.

2.22. Hoc autem iter vir sanctus frequenter carpebat. Non enim jam vel palatia regum , vel praetoria marchionum , non certe conventicula principim adire volebat : sed coeli consules , Petrum scilicet & Paulum , frequentibus , ut supradictum est , invisere gestiebat. Alia nihilominus loca sanctorum sepulchrum videlicet sanctissimi domni Martini necnon & beati Martialis , alacri devotione perlustrabat. Credo contemplabatur in spiritu , qualiter illa beatirum agmina , in superni Capitoli curia laetantur. Quibus itaque post paululum sociandus , gaudium Domini sui jam aliquatenus praegustabat.

2.23. Scirposus ager habetur ultra Sutriam , juxta burgum videlicet qui vocatur Sancti Martini , quo Romei castramentari solent. Cum ergo inibi tentoria ministri paravissent , tunc forte senior seorsum stabat , ad quem secus quidam se deduci fecit. Quem suppliciter exorans , nihilominus rogabat , quatenus aquam suis manibus tactam eidem tribuere dignaretur. Qui jussi illum ibidem stare , atque tacere. De hinc tentorium ingressus coram sanctis pignoribus aliquantum oravit. Intendebant singuli ministrorum ad opus quod erat eis gerendum. Illis ergo alias occupatis , videns quod secretum fieri posset , quemdam vocavit , qui latenter eum adduceret. Tunc manus diligenter abluit , & in recenti aqua digitos intenxit , atque de sanctis pignoribus signavit. De qua soecus ut orbata lumina superfudit , mox videre meruit. Cujus vocem vir Domini a clamore compressit , & ipse majestati divinae gratias cum illo egit ; quem & de suo quodam vestimenti , videlicet curcinbaldo , indutum , latenter extra tentoria deduci fecit.

2.24. Item dum ab urbe rediret , venit Sabbato ad quamdam Ecclesiam , juxta locum scilicet , ubi sulphurei videntur acervi. Cum autem vellet populus in crastinum proficisci , retinuit eos , dicens quod ob reverentiam Dominici diei , saltem usque ad nonan demorarentur. Nec illa demoratio fuit etiam sine beneficio temporali , missarum namque officio solemniter expleto , cum jam post cibum iter aggrederentur , venit quidam sedens caballum , qui in eundo perditus fuerat , quem domnus Geraldus sine cessoris injuria recipi jussit. Antequam vero ab Abricolam pervenissent , caecus quidam juxta viam dedens ,quaerebat a transeuntibus si aliquis in eadem turba veniret , qui Geraldus vocaretur. Cum forte quidam de nostris fratribus tunc adhuc canonicus , in collecta domni Geraldi gradiebatur , qui devotionis causa pedester incedens , ad praedictum jam caecum lassus pervenit. Quem cum ille de domno Geraldo inquireret , eum se vestigio secuturum respondir. Sed quae , inquit , causa est , quod eum tam sollicite requiris ? At ille : Novem , inquit , anni sunt , ex quo caecitatis augustia premor ; hac autem nocte monitus in summo sum , ut huc venirem , & Geraldum Sancti Petri peregrinum quaererem , ut manus ablueret postularem ; caecatis vero oculos illa aqua perfunderem. Quo ille clericus audito , substitit , cum interim vir Domini Geraldus supervenit. Porro mos erat illi , ut cooperto capite solus equitaret , quo psalmodie liberius vacaret. Cum ergo supervenisset , clericus eaeco silenter : En , inquit , adest. At ille rogabat , ut paululum stare dignaretur. Et sunjunxit quod per somnium vidisset. Cum quidem senior erubescens , & mutatione vultus id quod audierat exsecrans , abire coepit. Caecus vero tremenda quaedam adjuramenta proferens , rogabat ut staret , misero subveniret , & sperata beneficia non negaret. Illi autem qui aderant , hoc idem simpliciter exorabant. At ille parura deliberans , memor , ut credo , quia , juxta Apostolorum , datam sibi gratiam negligere non deberet , consuetum sibi verbum respondit , dicens : Subvenite , sancti Dei , stetit. Et quia sicut in illis colliculis assolet , rivulus praeterfleubat. Aqua protinus allata est. Tum ille descendit , & lavit manus dicens : Fiat voluntas Dei. Et concitus abire coepit. caecus vero nil cunctatus aquam sibi ingessit , nec fefellit eum virtutis eventus. Tam repente enim cisum recepit , ut statim post eum currecet , dicens : O sancte Geralde , o sancte Geralde , Deo gratias , en video ! Ille vero mulum calcaribus urgebat , ne voces laudanium audiret , & Abricolam transivit , neque dehinc perendie potuit a conviatoribus attingi. Siquidem animadverti potest , quod manus illae per quas ista sanitatis virtus conferebatur , munditia fulserint , & in eis macula non afhaesevit , sed eas ab omni munere excusserit. Quod contra nimis infelices sunt illi quorum dextera repleta est muneribus. Quoniam , ut scriptum est , ignis devorat eos qui munera libenter accipiunt.

2.25. Sed & alia nonnulla itineris referuntur de eo , quae nos ob prolixitatem studiose transilimus. Sed unum pro eo quod vurtus alterius generis est , adhuc subnectamus. Cum aliquando Romam pergeret , jam in Italia positus , quamdam in aera vocem audivit clamantem se , atque dicessum suum ei insinuantem. Videbatur autem illi quod esset cujusdam hominis nomine Girbaldi , quem in patria reliquerat. Itaque vocavit quosdam ex suis , requirens utrum de Girbaldo aliquid scirent. At illi responderunt , quodeum languentem dimiserant. Jubetigitur tempus adnotari , psalmorumque obsequia pro eo celebrari. Rediens vero , & de praedicto homine requirens , reperti quod illa die migraverit , qua ille vocem in aera audivit.

2.26. Expleto autem sanctae suae devotionis itinere , jam secretoria loca frequentare , delectabat , quasi vocem illam Psalmistae secutus , qua dicit : Elongavi fugiens , & mansi in solitudine. Ibi enim a saecularium frequentia , vel causarum strepitu quiscere volebat , ut liberius divinae servituti vacaret. Cum itaque sub hoc obtentu apud capella, quae dicitur Catuserias demoraretur , festivias Joannis & Pauli supervenit. Quaedam autem rusticana muller hortulum ingressa , nescio quid operabatur , cum repente grandis gutta sanguinis super manum illius apparuit , quae mox intumescere coepit. Tremefacta mulier ad Dei hominem ejulans cucurrit , & ostendens manum , misereri sibi rogabat. At ille protinus clericos adesse , missamque pro ea celebrari jubet , dehinc aquam exorcizari , & de eadem aqua guttam sanguinis ablui ; cum tamen ipse humilitatis causa seorsum stabat , ne forte virtutis illius signum ei deputaretur. Ut autem manus mulieris abluta est , illico sanguis & tumor disparuit , & illa sana recessit.

2.27. Sane quia locus ille , sicut eum velle dixeramus , remotior est , & secretus , frequenter inibi mansitabat. Cum igitur quandam vice Assumptionem sanctae Dei genitricis Mariae apud eamdem ecclesiam celebrasset , missarum solemnis jam expletis , foras ad suos exiit. Mos quippe ei fuerat , ut post longas ac juges preces , ad commune eloquium sese impertiret , ut quisquis dicendi causam haberet , loquendi quoque possibiliatem obtineret. Cum ergo ad suos exisset , quidam , qui praeparandis cibis praeerat , ad eum dixit : Tristamur , Domine , quoniam ad vestram refectionem reperire in hac solemnitate non possumus , nisi carnes salitas. At ille : Ne sit , inquit , vobis curae , quia si Dei genitrici placeret , neque hoc nobis in ejus festo deesset. Dixerat , & de rupe , quae eidem loco imminet , cervus sese praecipitavit. Quem ministri gaudentes parites & mirantes tulerunt , & inde sicut tunc cervorum caro temporina est , delicatum edulium seniori paraverunt. Neque enim incredibile debet videri , quod ei divina largitas cibum ex improvisu concesserit , cum ille ad Dei gloriam , juxta Apostolum , faciens , bucellam suam cum pauperibus comedebat. Qui nunquam , sicut alumni ejus praesentes attestantur , aurem suam a clamore parperis avertebat. Qui videlicet sanctus juxta illud Psalmistae : Beatus qui intellegit super egenum & pauperem , cum voces clamantium audisset , profundum suspirare , & verba compatientis respondere solebat.

2.28. Raimundus noveratis comitem , filium videlicet Odonis. Hic nepotem domni Geraldi nomine Benedictum , Tolosae videlicet vicecomitem dolo captum tenebat. Rainaldus vero frater ipsius sese obsidem dedens , fratrem recepit. At domnus Geraldus audiens quod ille seipsum pro fratre obligasset , valde movebatur ad subveniendum nepoti. Raimundus autem protelabat causam reddendi , elam statagens Benedictum denuo capere , & ambos tenere. Jam septem menses fluxerant , & vir Domini Geraldus in ereptione nepotis nihil proficere poterat. Quadam vero die cum sorore sua Avigerna de hac re quasi querimoniam faciens ; Quid tu , inquit , cessas Christum pro filio tuo deprecari ? certe aut nos in fide dubitamus , aut , quod verius est , exaudiri digni , non sumus. Et haec dicens , resolvebatur in lacrymis. Quo quidem tempore , medullitus , ut ita dicam , sese Domino in precibus mancipavit. Et adhuc Rodulfum abbatem semel ad Raimundum direxit , qui necdum quidem profocere quidquam valens , haud longe ad meatum reversus est. Nocte vero insecuta praedicto Raimundo per somnium videbatur , quod vir Domini Geraldus ante ejus lectum staret , eumque manu pulsaverit. Quid , inquiens , tu non audis me toties deprecantem ? Certe scias , quoniam si ultra tenueris obsidem , nequaquam tibi cedet in prosperum. Post haec verba Raimundus expergeractus est , & considerans visionem , intremuit : vacavitque suos , & quid somniaverit indicavit. Nam & quidam ex ipsis per quem maxime causa similiter exterritus persuadebat , ut petitionem domni Geraldi concitus faceret : alioquin moriendum illis esse commemorat. Raimundus confestim ad hospitium Rodulfi abbatis transmisit , eumque redire jussit. Quod redeunte qualiter vir Domini se per vosum terruebat , palam enarravit : obsidem illico reddidit , & ut gratiam domni Geraldi sibi Rodulfus reconciliasset , humiliter postulavit. Ita Geraldus per divinum auxilium praevalebat , & secundum illud Scripturae , gloriosos terrae humiliabat.

2.29. Quodam itidem tempore , cum ad colloquium ejusdem Raimundi comitis properaret , fluvio , qui Avarionus dicitur , appropinquans , mentio incidit quod illa die piscem ad esum non haberet. Hi vero qui seniori obambulabant , cum de hoc sermocinarentur , viderunt piscem qui capito vocatur , contra se natare. Unus autem , qui hoc ipsum refert , extendit dragulum , & vulneravit piscem. Qui accepto vulnere paululum retroactus ripam ad quam antea tendebat , iterum repetiit , moratus quosque eum unus extensa manu comprehendit. Erat enim non parvae magnitudinis. Itaque vir Domini gratias Deo referens , caeteros , qui hoc it miraulum extollebant , compescere studebat , quasi id fortuitu contigisset. Et forte aliquis fateri potest , quod istud casu contingere possit ; credo tamen non recolet , piscem aliquando vidisse , qui in spatioso flumine , ut Avarionus est , ripam super homines ultro irrupisset.

2.30. Siquidem pro miraculo jure censetur , quod vel piscis quondam de aqua exsiliit , vel cervus ex improviso de rupe cecidit : hoc etiam quod in flumine piscis ad capiendum sese ingessit. Sed valde plus mirum est , quod ad esum ejusdem hominis Dei coelitus est alia vice allatus. Non longue enim a Friaco monasterio vicus est in honore S. Gregorii sacratus , cui scilicet presbyter quidam nomine Geraldus praeerat , qui eidem viro Dei Geraldo vela de pro sua sanctitate charus & familiaris erat , qui etiam ante vitae suae terminum sese pro amore divino reclausit. Ad hunc ergo jam dictus vir Domini Geraldus aliquando divertit , quem post orationem dosculans , dixit : Quis nobis , Geralde frater , ad refectionem daturus es ? En apud te prandere venimus. Dicebat enim hoc pro familiari contubernio , quod apud illum isdem sacerdos habebat. At ille gaudens : Si , inquit , Domine , tuae pietati placet , non abibis jejunus. Verumtamen non habeo quid apponam nisi panem & vinum , sed inquiram si forte caseum , vel ova reperero. Tum senior : Ne te , inquit , fatiges , quoniam abstinentiae dies est , & bonum erit , si vel , quia desunt epulae , parcius sub hac occasione comederimus. Cum ergo presbyter ad praeparandum discurreret , conclavus ingressus , vidit piscem in ferculo. Tunc stupefactus clam interrogavit ministrum , quisnam piscem illum attulerit. At ille nescire se dixit , asserens quod nullus ibi fuerit , qui piscem illum afferret. Presbyter ergo exiens ad seniorem supplicat ut in conclavi intrare dignaretur. Quo sequente , piscem ostendit : ille attonitus & admiratus , gratias Deo cum sacerdote referebat. Quem tamen , & ipsius ministrum juramento constrinxit , ne id , sum ille viveret , alicui prodidissent. Sed eadem res pluribus paulatim innotuit , quoniam divina dispensatio , quae sanctos quosque glorificat , eos etiam contra suum velle nonnunquam manifestat. vere Dominus adhuc suae promissionis est memor , & inquirentes eum non debet hoc videri , dum frequenter legamus , quod Deus ad supplementum servis suis aut potum , aut cibum divinitus ministrare dignatus sit.

2.31. Pagus non longe ab Aureliaco Marculiscus vocatur , juxta quem lapis quidam naturaliter rotundus insidet. Cum aliquando domnus Geraldus e regione transitaret , quidam de ejus comitatu Adraldus nomine , conviatoribus asserebat , quod super lapidem illum saltu conscendere posset. Quod protinus cunctis mirantibus fecit. Ferebatur autem quod isdem Adraldus incantationes ac maleficia nosset. Subsequente autem seniore , stabant illi qui praeibant , & ei saltum illius indicabant. Ille vero considerans quod hoc per suam agilitatem nullatenus facere posset , elevata manu sugnum crucis edidit. Dehinc ille cum id multis vicibus tentavisset , nullatenus exsilire super praedictum lapidem potuit. Et ita cognitum ets quod illa velocitas ejus per incantationem flebat , quae ei post signaculum adesse non potuit , & magna virtus esset domni Geraldi , post cujus sognaculum vis inimica nihil valuit.

2.32. Quia vero de ejus signaculo id retulimus , quid itidem signando fecerit subjungamus. Solemnitas sancti Laurentii venerat , & ille in quamdam suam capellam quae non longe a vico Argentado sita est , eamdem festivitatem solemnizabat. Porro quaedam ex anciliis ejus graviter inibi vexabatur. Cum igitur ille per orationem ad eam respexisset , & vesaniret , rogabant omnes , ut eam vir Domini signare dignaretur. Quod ille per consuetam sibi humiliattem diutius distulit. Sed illa debacchari cum non cessaret , rogantibus his qui aderant instantius tandem elevata manu , signo crucis eam signavit. At illa purulentum sanguinem evomens , continuo sanata est. Cum omnes in Dei laudibus personarent , eumque magnificarent , ille magna enimadversione eos compescuit dicens , quod Dei solummodo clementiam , atque sancti Petri , cujus ecclesia est , magnificarent. Ipsa est autem illa ecclesia qua tunc morabatur , quando mulier caeca superius nominata de aqua manus ejus lumen recepit.

2.33. Quidam vir nomine Herloardus de equo lapsus , unum genu sibi valde collisit. Ob cujus dolorem per sex dies jam sine cibo degebat. Et cum nihil sibi ad remedium reperire posset , ad Captennacum transmittens , aquam de manibus domni Geraldi clam sibi deferri fecit. Mirum dictu , mox ut praedictam aquam super genu sparsit , omni dolores liberatus incolumis surrexit. Alia nonnulla referuntur de eo quae vel relatu , vel admiratione digna sunt. Sed enim , quia vulgariter , & non a praefatis quatuor testibus asseruntur , ea reticere malumus , cum tamen non ignoremus quia multa gessit , quae vel nullus , vel pauci cognoverint. Siquidem de consuetudine piorum & bonorum hominum , semper humilitatem velut cordis oculum servare studebat. Et ideo quantum poterat , opera sua celabat. De his vero quae ipso nolente patebant , laudes non patiebatur audire.

2.34. Hoc itaque de miraculis ejus sufficiat , qaue satisfaciant eis qui gloriam cujuslibet sancti , non ex quantitate bonorum operum , sed ex numerositate metiuntur signorum. Apud quos forte sanctitas ejus vilior haberetur , si de miraculis quae vigens gesserat nihil audissent. Illis sane qui amore ejus pie tenentur , eumque discreta dilectione venerantur , opera justitiae quae exercuit , magis placent. At vero cum utrumque simul in eo concurrit , & justitia videlicet , & sanctificatio , & signorum glorificatio , securius hunc , & alacriori devotione colunt. Nam si fortasse prophetiae spiritum habuisset , nullus enum , ut puto , sanctum esse negaret. Sed utique plus fecit , quia avaritiam vicit. Nam quid profuit Balaam , quod tam profundo mysterio prophetavit , quando propter avaritiam reprobatus est ? Nihil igitur in Geraldo grandius miraculum quaeras , quoniam hoc est quod non speravit in pecunia , vel thesauris. Hoc quippe est sicut jam diximus , mirabilia fecisse. Tam raro quippe reperies , qui non speret esse felicitatem in pecuniis , ut pro ipsa raritate sermo divinus interposuerit. Quis est hic ? Cum vero talis utcuncque reperitur , dignus est laude , sicut illic subjungitur : laudabimus eum , fecit enim mirabilia in vita sua. Quod enim Geraldus hujusmodi mirabilia fecerit , multa documenta sunt. Siquidem constat eum quae a parentibus vel regibus ei collata sunt sic tenuisse , & ea non ut servis , sed quasi dominis dispensasset : rebus in terra sine alicujus laesione excrevisse , in coelis tamen thasaurisasse ; potentia sublimem fuisse , tamen spiritu pauperem permanisse. Quapropter , ut ille sequitur , neque mirum , neque incredibile debet videri , si stabilita sunt bona illius in Domino. Quamvis illud incomparabiliter in ejus factis immineat ! , quod usque in senectutem castus perseveravit. Castitas enim sola est quae imitatur angelicam puritatem. Cum itaque hic vicit libidinem , quae maxima virtus est Satanae , mirum non est si nec eidem Stanae imperat , quam servando castitatem devicit. Incredibile non est quod nunc absessos a daemonibus liberat qui mammonae principem a suo corde , vincendo avaritiam , rejecit. Jure enim spiritum superbiae nunc subjectum habet , qui in ipso terrenae potestatis culmine mitem se exhibuit.

3. LIBER TERTIUS

3.0. Quoniam signorum virtulibus insignem fuisse venerabilem virum Geraldum praelibatus sermo enucleatius disseruit , restat nunc ut qualiter a corporeo tegmine spiritalem essentiam emiserit , stylo titulante exprimamus. Certum enim constat , quia isdem vir , quanquam parcitate frugalitatis corporalem appetitum domuerit , viguit tamen viribus. Nec impotens robore caruit vi fortitudinis. Sed cum jam contiguum esset , ut a completa militia , utpote annosus , eximi deberetur , coepit a solito vigore attenuatus elabi. Verum nec ipsum latuit , quin potius ipsarum virium evacuatio ad defectionis ejus judicium panderetur. Cumque praesentes plerosque cerneret , qui ei diligentius adhaere consueverant , quasi profundiori & intimo singultu ac defectivo affatu exorsus est compellare. Eia , alientuli , & comites amabillimi , nonne aspicitis a pristino me destitutum robore ? Animadvertite viciniorem esse depositionis meae sortem , quo spiritus , ducente suo auctore , transferatur ad destinatum habitationis receptaculum , natura fragillima redigatur in pulverem. Non illum cruciatus langoris ab abstinentia solita arcebat. Mira res : non illa saltem , quae veteranos compellere solet imbecillitas , praeter consuetum morem , adhaesum animum illius persuadere poterat. Nimirum quia lenitas carnalis nequiverat emollire rigorem mentis. Cum ergo his & hujusmodi virtutibus anima saginaretur , corporis efficaciam amittebat. Sed quia ser in suis oculis despiciens virtulibus hominem nesciebat : non satis intelligebat unde sibi debilitas virium irrepsisset. Jam vero spiritales virtus , quae pleniter in eo succreverat , corporeas vires pene trucidaverat. Quippe cum iste mos sanctorum sit , quia virtus divina minus in eis valida fuisset , si corporeum robur non attenuasset. Hinc Daniel angelica divisione conspecta , per dies multis elanguit. Hinc Jacob angelum stringens , claudicare coepit. Quoniam qui spiritali gratia completur ,a corporea virtute enervatur. Itaque exterior homo corrumpebatur , cum interior de die in diem renovaretur.

3.1. Quandam autem die cum in oppido esset , quod Aureliaco imminet , respiciens ad fabricam domus , ubertim flebat. Cum unux ex familiaribus inquisisset curnam fleret ? respondens ait : Quia desiderium inquit , meum quod de loco isto jamdudum concepi , ad effectum nullo pacto perducere possum. Nam haec requies mea , hic habitabo. Si quidem caetera quae monachorum usibus apte videntur , favente Deo , facile praeparavi ; soli monachi desunt , soli inveniri nonpossunt. Et idcirco veluti solus & orbatus , moerore conficior ; spero , tamen quod omnipotens Deus , quando ei placuerit , desiderium meum implere dignetur. Nec mirum , si ego peccator in hoc meo desiderio prolongor ; quamdoquidem rex David prohibitus est ne templum Domino aedificaret , cum tamen ipse dedit qui opus illud post eum expleret. Et ego licet hoc in hac vita non videam , praestabit tamen Christi misericordia quod exopto , quando ei placuerit. Velim sane niscatis , quia maceriae hujus domus frequenter angustae erunt populis , qui ad eam conventuri sunt. Qualiter autem hoc didicerit , minime indicavit. His autem qui hoc illum dixisse norunt , cum frequentiam populorum , sicut ille praedixit , in eodem loco fieri vident , heac opinio suborta est , quod ea quae dixit , divinitus agnovisset. Jam vero os ejus sic ex abundantia cordis replebatur , ut lex Domini semper plene in eo resonaret. Caeterum , juxta exemplum praefati David , quaecunque necessaria futuris habitatoribus praevidebat , & in pignoribus sanctorum , & in ecclesiasticis utnmsilibus & indumentis , seu certe in agrorum redditibus praeparare curavit.

3.2. At vero , sicut Scriptura dicit , ut qui sanctus est , sanctificetur adhuc , oportebat hunc Dei hominem ante obitum per flagellum exspoliri. Et ei sicut beato Job contigit , & Tobiae quoniam acceptus erat tentatione probari. Itaque per septem , & eo amplius annos , lumen oculorum amisit. Quos tamen ita perspicaes habebat , ut nihil caecitatis pati crederetur. Qua percussione non solum non doluit , sed etiam plurimum est gavisus in Domino , quod eum flagellare dignatus sit. Quippe non nescius , quia non omnis qui flagellatur filius sit , nullus tamen est filius qui non flagelletur. Et hoc erat ei consolatio , quod supernus judex manum suam ad feriendum hunc solverit , & peccata sine quibus hic non vivitur , in praesenti puniret. Jam itaque de misericordia Domini securus , confidebat quod eum ab aeterno verbere liberare dignaretur , quem in praesenti sub flagello premere dignatys sit. Si quidem autem studiis retroactis addere potuisset , quanto ab exteriori implicatione caecitatis causa cessaverat , tanto attentius orationi incumbebat. Et quo mundi figuram intueri nequibat , eo cordis ad verum lumen contemplandum clarius intendebat. Causa ab exterioribus factis cessabat , totum se ad studium orationis , vel assiduitatem lectionis applicabat.

3.3. Biennio priusquam obiret , ecclesiam fecit solemniter dedicari. In altaribus vero tanta pignera sanctorum insita sunt , ut scientibus mirum sit. His autem qui forte a scientibus audiunt , pene incredibile videatur. Nam in his undecunque colligendis pater ille sanctus , quoties sese opportunitas praebuisset , omnimodis , quad vixit , operam dedit. Quae scilicet & apud Roman , & ubique locorum sic impetrabat : sicut nimirum ille , qui & in sermone , & vultus erat gratiosus : & in dandis pretiis munificus , & quod majus est , in id quod agendum erat , divina gratia fretus. Frequenter enim pro eisdem pignoribus impetrandis , & pretiosa tentoria , necnon corpulentos equos , & multa pecuniarum pondera constat eum dedisse. Dantem namque sancti Martialis in dextro altari , cum reliquiis beatissimi domni Martini , necnon & sancti Hilarii collocavit ; quem a sancto corpore nullus ex largitoribus , a sancta maxilla , cum diu conarentur , eruere posset , ille praemissa oratione protinus eum avulsit. De eodem profecto altare mirum aliquid ipso dedicationis die contigit accidisse. Quidam enim juvenculus , cum turbae semet imprimerent , pallium desuper tulit , ut illum ministro redderet , cum quidam ei dicerent circumstantes , ne id praesumeret. Sed quoniam ille tollere non misit , protinus vehementi angustia comprehensus est , ac primo manus ejus excoriatae sunt. Tunc paulatim omne corpus pelle nudatum , ut vix post sex hebdomadas convalescere posset. Locum , sicut olim decreverat , monachorum ditioni delegavit , ubi tamen dehinc parum demorabatur.

3.4. Spatio quo supervixit , summopere procuravit , ut omnes ad se pertinentes in pace dimitteret , ne forte litis occasio posset inter eos oriri. Praedia vel mancipia , quae beato Petro non delegaverat , inter quosdam propinquos ac milites , vel certe servitoribus dimisit. Nonnullis tamen eo tenore , quo postquam obissent , ad Aureliacum accepta redissent. centum ex mancipiis tantum libertate tunc donavit. Nam alias diversis locis ad temporibus innumera sunt , quae emancipavit. Quamplures autem ex ipsis amore ejus perstricti libertatem recusantes , permanere magis in servitute ejus maluerunt. Quo facto pervideri potest , quam dulce dominium in eos exercuerit , quandoquidem suae libertati servitutem illius praeferre maluerunt. Monebatur autem a quibusdam suis , quatenus de familia , quae sibimes affatim superabundabat , majorem multitudinem jugo servitutis absolveret. Quibus ait : Justum , inquit , est , ut lex mundialis in hoc observetur , & ideo numerum in eadem lege praestitutum praetergredi non debere. Quod ad hoc sit commemoratum , ut hinc pateat quantopere divinis praeceptis adhaeserat : quando etiam legatibus ita se submiserit , & humanis.

3.5. Intrante vero jam suae migrationis tempore , morabatur apud Cezerviacum quamdam sui juris ecclesiam , quae in honorem sancti Cirici consecrata est. Cum quidem plus solito compunctus profundius suspirabat , ita ut satis pateret quod desiderium cordis ejus alio tenderet , consolationemque in praesenti nequaquem heberet. Inter suspiria vero lacrymis suffundebatur , & erectis in coelum subinde vidibus orabat , ut ab hoc saeculo liberaretur , saepius repetens atque dicens : Subvenite , sancti Dei. Hoc namque verbum semper ori ejus familiare fuerat : hoc ad eventum cujuslibet subiti casus inclamare solebat. Non multum vero post vitalis vigor coepit spasmo quodam intabescere , artuumque vires ac totius corporis harmonia paulatim dissolvi. Dissolutionem igitur sui jam instare cognoscens Amblardum episcopum jubet evocari , ut ejus transitum suis orationibus muniret , ovemque paradisi pascua repetentem , pastori omnium Christo pastor consignaret. Interim vero cuncta quae vel funeris causa , vel remanentium necessitas poposcisset , sano sense & integra memoria disponit, Cum subito velox fama rumorem circumquaque disparserat , quod vir Domini Geraldus ad transitum propinquaret , accucurrerunt omnes veluti commune dispendium lugentes , clericorum ac monachorum turbae nobilibus viris admistae , catercae pauperum , & pagensium plebes , lugentibus istis aliorum fletus incitabatur. Inter singultus vero & lacrymas erumpentes , quasi querimoniam facientes unusquisque de ejus pietate , de charitate , de cura pauperum , de tuitione impotentium , plangoris voces ingeminabant. Flentes igitur isti dicebant : O quale solatium mundus amuttit ! Ulli vero : O Geralde , qui merito bonus vocaris , quis jam erit , sicut tu , sustentator indigentium ? Quis nutritor pupillorum , vel defensor viduarum ? quis dolentium consolator ? Certe quis potentiae tuae culmen ita pauperibus inclinabit ? Vel quis , sicut tu , singulorum necessitates perpendet , aut expediet ? Indulgentissime pater , quam blandus , quam suavus semper fuisti ! Cunctorum gratiam hauriebas , ignotorum etiam affectus fama tantae bonitatis ad te traxeras. Haec & hujusmodi , quae dolorum vis inter singultus exaggerare solet , tam luctuosis planctibus inundabant , ut putares quod illae lacrymae nunquam posset cessare. Ita per singulos dies agebatur , donec ad ipsum vocationis ejus terminum veniretur. At vero ille morem suum , nec in fine poterat deserere , quin singulis accipere volentibus omne stipendium dari juberet.

3.6. Vere beatum & felicem dixerim , qui talis fuit , ut charitatem suis operibus debitam non reliquerit in terris , & in charitate sanctorum receptus sit in coelis. Vere felix , qui licet potentia saeculari sublimus esset , nullum tamen laesit , nullum oppressit , nec aliquis vel parvam querelam adversus eum reclamavit. Nam si Nathanael vere israelita vocatur , eo quod dolus in eo non fuerit , jure & hunc Israelitam dixerim , quem auris audiens beatificat , & cui , ad exemplum beati Job , oculus videns testimonium reddit. Cum igitur omnes una lugerent , solus ille perstabat laetabundus. Quippe qui noverat , quod sperantibus in Domino meridianus fulgor in vesperum consurget , & dum dederit eis somnum , haec est haereditas. Quamvis ergo pro mortali conditione caro forte timeret , tamen spiritus in aspectu gloriae defixus exultabat , utpote qui spem diu desideratam se jam in re percipere confidebat. Nam ut scriptum est , quia justus in morte sua confidit , putares illum in eadem spe confixum , & nullatenus mortem timere. Laetabundus itaque videbatur , cum nec quidem parum aliquid fateretur , in quo pavere se vel tenuiter demonstraret. Per omne vero sui langoris tempus , ita fatiscentes ad divinum obsequium impellebat artus , ut nec unum quidem nocturnale officium , nisi in ecclesia pateretur celebrare ; missam vero unam diei competentem , & alteram pro defuctis coram altari positus audiret. Sane cum membris jam nimis rigescentibus , gressum per se ned sustentatus quidem progredi potuisset , adhuc tamen spiritus in sui fervore perdurans cogebat , ut corpusculum manibus bajulorum portaretur in oratorium : nimirum , ut boni operis tunicam usque ad talum extendens , virtutis suae laudem in fine cecinisset.

3.7 Sexta namque feria dilucescente die , ingravescere se sentiens , jussit ut nocturnale coram se capellani peregissent , episcopo cum suis in ecclesia illud celebrante ; cum psallentibus autem & ipse psallebat , donec post matutinale officium , omnes etiam horas diei compleret. Tum vero completorium finiens , signo se sanctae crucis armavit , & subjunxit illud verbum quod ei semper familiare fuit , dicens : Subvenite , sancti Dei. Hoc in ultimo locutus , oculos tacens clausit. Videntes vero qui aderant , quod loqui cessaret , episcopum advocarunt. Sancta quoque membra illius in cilicio posuerunt , caeterisque pro exitu psallentibus quidam de sacerdotibus missam concitus celebravit , atque sacrosanctum mysterium attulit. Cum vero quidam diccrent quod jam discessisset , ille sensum adhuc retinens , oculos aperuit , & hoc judicio nondum se discessisse , monstravit. Tum vero Dominicum corpus quod exspectabat , suas ponte suscepit , & ita felix illa anima ad coelos migravit. Et velut ipso feriarum numero sui causam insinuans , bonum opus , quod ad senarium pertinet , bene consummasse , & ad verum Sabbatum , quod est requies se transmigrasse monstravit. Et ille quidem quod cupiebat , ut credimus , jam videt ; quod speravit jam tenet. Multis tamen non modicum dolorem dereliquit. Nam licet ipse moeror quadam dulcedine respersus esset , pro eo quod scirent ; quia talis fuit , ut de illo magis gaudendum , quam lugendum ; clamore tamen ingenti plangebant , quod ejus contubernio privarentur , cujus similem vultum non se videre sperarent. Illi humanitatis causa tristabantur , sed anglei , ut credimus , laetabantur. Nam si coram eisdem angelis gaudium est super uno peccatore qui poenitentiam agit , quanto magis super hoc homine justo , qui inter opera virtutum consenuit ? Sed gaudium Domini sui , quod ab eisdem angelis exceptus est , fides contemplatur ; oculis vero corporeis interim latet , qui videbant quidem cadaver , quod exsolverat debitum mortis , & nondum apparebat quantum anima glorificaretur in coelis. Moritur ergo Geraldus , sed juxta illud Davidicum nequaquam ut ignavo solent , quoniam inter sanctos sors illius est. Et si persolvit illud Psalmistae : Vos autem sicut homines mariemini , tamen ad eum pertinet hoc quod ibi praemittitur : Ego dixi : Dii estis , & filii Excelsi omnes. Testatur evangelista ; Filii Dei sumus , sed nundum apparet quid erimus. Felix itaque Geraldus qui separavit pretiosum a vili. Postquam enim gustavit quam dulcis est Dominus , nequaquam hujus vitae delectamentis , ad ejusdem Domini contemplum se submisit. Sed hanc vitam , quae reprobis pretios est , vilem sibi deputavit , & mortem , quae illis pessima est , pretiosam invenit. Vere beatus cujus dies in dolore , & anni in gemitu transierunt : quia jam expertus estquam magna multitudo dilcedinis , quam Deus abscondit timentibus se. Qui etiam in conspectu filiorum hominum , hanc aliquatenus per singula signa demonstrat. O quanta diversitas est inter illum , & vedios , id est male divites ! Huic enim lacrymae suae fuerunt panes , & potum accepit in lacrymis & mensura. Illi vero ducunt in bonis dies suos , & habent consolationem suam , juxta illud exangelicum, in praesenti. Sed enim iste jam in voce exultationis , transit in locum tabernaculo Dei. De illis dicitur , quod in puncto ad inferna descendunt. Caeterunt si de ejus exteriori conversatione quisquam dignum aliquid referre posset , delectationes tamen , quae in dextera Domini repleverunt eum usque in finem , nullus nostrum non dico verbis explicaree , sed nec sensu quidem attingere , valet , nisi forte quilibet in seipso sentiscit , quid est delectare in salutare Dei.

3.8. Porro autem quia Deus mirabilis est in sanctis suis , in quibus eum laudare jubemur , dicente Scriptura : Laudate Dominum in sanctis ejus , idcirco , o beate Geralde , quales possumus referimus illi pro te. Laudantes eum quod elegit te , & quod justificavit te ; quod misericordiam suam mirificavit in te , quod per vias rectas deduxit te , quod fructum tui operis inveniri fecit ipse , & postremo , quod usque in senectam & senium non dereliquit te , & quod majus est , quia inter filios Dei computavit te , & insuper in oculis omnium glorificat te. At vero quia sanctis decet laudatio , ad laudem illius laudamus etiam te , quia scilicet juxta jeremiam , ingum Christi ab adolescentia portasi , quia gratiam vocationis ejus non recepisti , quia commutationem pro anima tua non dedisti , quia salutem ejus in vacuum non accepisti , quia intima tua , quae de amore Christi conceperas , non projecisti , quia tentationis tempore non recessisti , quia bonum faciendo non defecisti. Verum tamen tu , Domine Deus , tu per ipsum nostrae praesumptioni ignosce. nam in hac relatione excessum formidamus , quoniam id tentavimus , ad quod agendum nullatenus idonei sumus. Quia licet ille dignus sit laude , inq uo tu laudaris ; nos tamen , Domine , ad hanc referendam indigni sumus , quia non est speciosa laus in ore peccatoris. Sancti ergo tui , ut scriptum est , benedicant te , & opera tua confiteantyr tibi. Sed quoniam imperfectum Ecclesiae vident oculi tui , & lapides terrae ejus miserebuntur , precamur ut hi , qui pro soliditate morum lapides vocantur , nobis , qui merito nostrae pravitatis terra sumus , subvenire dignentur : ut nos qui non habemus indumentum justitiae , lapides amplectamur , ut eorum meritis nostram nuditatem contegere possimus. Hic ergo famulus tuus affectum miserendi , quem eidem charitas tua invisceravit , in nos dirigat , & de illa sempiterna Capitolii curia , qua jam inter consules coeli residet , in hac convalle lacrymarum quam evasit pie respiciat ; singolorum apud te expediat , praestante Domino nostro jesu Christo Filio tuo , qui tecum , cum Spiritu Sancto , vivit & gloriatur Deus , per infinita saecula saeculorum. Amen.

3.9. Velociter sane , sicut de excellenti persona fieri solet , transitus ejus circumquaque personuit. Cum quidem incredibilis hominum multitudo mox undique secus irruere coepit , examina nobilium virorum , innumerae catervae pagensium atque egenorum , plures monachi , & agmina sacerdotum. Quem universi germano quodam & dulcissimo affectu plangebant , & nescio quo divino instinctu compunctius atque suavius eum lugebant : ob hoc videlicet quod illum Deo placuisse non ignorabant.

3.10. Cum igitur esset ex more nudatus ad lavandum , Ragambertus , & alii ministri qui id afebant , manus utrasque pectori ejus applucuerunt , cum subito dextrum brachium ipsius extensum est , & ita genitalibus membris manus ejus applicata , ut eadem membra sub volam concluderet. Quod illi quidem casu contigisse putantes , manum ipsam ad pectus denuo inflixerunt. Sed iterum , sicut prius , extensa est , & ad sexum contegendum sese aptavit. At illi stupere jam coeperunt , sed rem diligentius scire volentes , adhuc tertio brachium reflectunt , manumque super pectus ad alteram reducunt. Quae protinus summa velocitate praedicta membra , sicut prius repetiit , & obtexit. Polinctores autem admiratione simul & pavore perculsi , jam tunc animadverterunt , quod hac absque vi divina nullatenus accidisset. Fortassis enim per hoc coelitus monstrabatur , quod ad castitatis pudorem conservandum semper illa caro vivens verecundata fit. Corpusculum itaque festinanter operuerunt. Postea vero quam indumentium accepit , nullatenus uspiam sese manus illa extendit.

3.11. Sui autem , quamplurimis comitantibus turbis , corpus illud danctum ad Aureliacum , sicut ipse jusserat , detulerunt , & in aristonen lapidem , ad sinistram scilicet basilicae ipsius collocaverunt , juxta aram sancti Petri , ita ut sepulcrum ejus habeatur in dextro , & ipsum nihilominus in dextrorsum. Sed jam libellum hunc terminemus , ne forte cum rusticitate , tum etiam prolixitate displiceat. Si quid autem in eo lectorem oblectaverit , meritis domni Geraldi praestium censeat. Hoc vero quod displicuerit , inertiae meae deputabit , tamen miserendi occasionem reperiet. Et ob id suppliciter obsecro , & considerans quod hoc agere jussus praesumpsi , mihi a judice cordium deprecetur.

3.12. Beato quidem Geraldo satis suffecerat , quod ille testis fidelis , qui in caelis est , & cui semper placere studuit , hunc apud se in illa paradisiaca regione remunerat ; sed tamen quanta sit gloria , quam intus possidet , isdem testis Christus foris manifestare dignatur. Scriptum namque est , quia Deus instaurat testes suos contra nos. Quisquis enim praecepta illius custodit , testis ejus contra nos est , quod possumus quidem servare eadem praecepta sicut ille , sed nolumus. nam ut de meis similibus dicam , cuncta jam piorum dicta legere fastidimus , exempla quoque imitari negligimus , cum tamen aut otiosis , aut saecularibus verbis infatiganiliter occupemur. Sed hoc agentes , de illis nos probamus esse , quos apostolica vox notat , dicens : A veritate auditum avertent , ad fabulas autem convertentur. Ad hanc ergo inertiam vel caetera portenta vitiorum , aliquatenus reprimendam , dispositor saeculorum Christus , hunc testem suum contra nos instaurat , quem & multis miraculis coram nos illustrat , ut quia oculos ad consideranda , ut dictum est , piorum exempla clausimus , vel ad splendorem hujus hominis tanquam de prope coruscantem respiciamus. Si quidem ille divina praecepta nostro tempore custodivit. Sed quia mortuus cito recedit a corde , protinus noc oblivioni tradimus , & non recogitantes mercedem , quae forte ad tempus fiunt operari dignatur , quatenus vel sic gloriam quam intus habet , intelligamus , & ad opera quibus ab eamdem gloriam provectus est , tanquam recens edita mentis aciem intendamus , & ad haec imitanda convalescere studeamus. Sed jam de iisdem miraculis qua rationi congruerint , Deo juvante , referamus.

4. LIBER QUARTUS

4.1. Dominica igitur post transitum ejus insecuta , multis , ut diximus , comitantibus turbis , ad Aureliacum delatus est. Cum igitur psallentium chori circa feretrum pernoctarent , quidam vir nobilis nomine Gibbo , filiam , quam caducus morbus obsederat , subtus eodem feretro collocavit , quae postea bihil infirmitatis illius passa est. Jam quippe materfamilias existit , & ipsa virtutis hujus testimonium seipsam incolumem praefert.

4.2. Quidam homo nomine Grimaldus in villa manens , per somnium vidit quod operculum sarcophagi ejus avellere conaretur. Qui expergefactus , a cubitis & deinceps , brachia cum manibus ita repetit arefacta , ut nihil ex his operari posset. Sic per quindecim ferme dies manens debilitatus , ad sepulcrum supplicaturus venit , ac protinus sanitatem recepit.

4.3. Ancilla cujusdam viri Lamberti lunatica per somnium monita est , ut ajus sepulcrum supplicatura veniret. Quod illa domino suo indicavit. Ille vero timens ne illusio & ridiculum esset , si visionem virtutis effectus minime sequeretur , prohibuit eam. Illa dehinc secundo , ac tertio nihilominus per visionem monita , praedictum dominum suum rogabat , ut eam illuc ire permitteret. Quod ille jam concessit. Ivit ergo mulier , & ante aepulcrum vigilans , pleniter sana recessit.

4.4- Interea plateola quaedam herbida , in modum rotae per gyrum rotunda , ante cryptam apparuit. Quae cum esset herbis referta , per gyrum tamen tellus nuda & pulvestris erat. Hi eego qui per caemeterium transibant , cum vidissent plateolam illam , & sulcum pulvereum , qui hanc ambiebat , mirabantur ,sscientes quod nec homo , nec bestia calcando sulcum illum detriverit. Aliquando vero permansit , & postea disparuiy. Sequenti autem aestate similiter ibidem visa est , sed multo jam latior. Habebat autem lembrum circa se detritum , ut prius , & pulvereum. tertia itidem aestate rota similiter herbida , & quasi calle pulvereo cirnumcincta apparuit , sed multo jam diffusior. Ac deinceps per annos plures in antea se paulatim spargens , extendi videbatur. Qui vero causam diligentius retractabant , prodigium aliquod esse credebant , conjicientes quod rota viridis famam beati Geraldi viriditate virtutis plenam fortasse figuraverit. Que fama per populus , qui ariditate bonorum operum steriles sunt , quos pulvereus circulus significaret , subinde se soargi & illos exemplo suo quasi fecundat ; dum pro ejus amore gratam peregrinationem & laborem suscipiunt , dum & munera offerunt , & nonnulli melioratis moribus redeunt : sicut rota illa in antea se extendens ariditatem pulverei circuli ex parte replebat. Utrum vero hoc significaverit , rerum dispositor novit. Certum est tamen quod nihil in terra sine causa fit.

4.5. Quidam bonae opinionis clericus civitate Rotenus degit. Hic , si somnio fides adhibenda est , visionem vidit ita continentem : Erat quasi altus locus , ubi splendor ingens fulgebat. Ad quem spendorem per quatuor gradus ascendebatur. Ante primum vero gradum erat quasi antepodium de ferro. Secundus gradus habebat antepodium aereum. Tertius argenteum, Quartus aureum. In primo itaque gradu vidit advenire duos viros spendissimos vultu & habitu. Quod alii duo sequebantur , qui inter se tertium per manus ducebant. Dictum est autem clerico qui hoc videbat , quod illi duo primi essent sanctus Paulus , & sanctus Martialis ; alii duo que sequebantur , sanctus Petrus & sanctus Andreas. Si quidem tertium quem dicebant , sanctum esse Geraldum. Quem scilicet clericus iile in hac vita manentem minime cognovit. Sed um postea referret , quali eum statura , vel facie vidisset , illi , qui eum noverant , speciem recognoverunt. Cum ergo venissent ad primum gradum , psallebant quasi psalmum. Post quem sanctus Petrus collectam dixit. Quam completam , responderunt : Amen. Ita fecerunt secundo , tertio atque quarto. Caeteris autem stantibus , beatus Petrus usque ad locum praedicti splendoris pertetendit. Et prostratus in terra , aliquantisper adorans , jacuit. Tunc surrexit , & usque tertio se prostravit. Deinde vox quasi de illo splendore respondens , requirit quid vellet. At ille : Domine , inquit , pro servo tuo Geraldo misericordiam tuam deprecor. Et tunc nescio quis , veluti codicem tenens , quasi vitam illius recitabat. Cumque aliquandiu legeret , hoc tantummodo clericus intelligere valuit : Qui potuit transgredi , & non est transgressus : & facere mala & non fecit. Tunc ad eum vox : Fac , inquit , de eo quod vis. Et protulit quasi sceptrum dans illi , per quod neberet potestatem exaltandi eum. Clericus vero vocem dantis audivit , sed non nisi sceptrum vidit. Tum vero beatus Petrus ad eos , qui se exspectabant , apparuit quasi clivosus ascensus in coelum usque porrectus. Beatus autem Petrus dilectum Dei Geraldum manu tenens , & per gradus illos ascendere incipiens , excelsa voce , Te Deum laudamus , exclamavit. Et ita psallentes coelum cum eo petierunt, Siquidem hanc secutum est visibiliter aliud de ejus sepulcro signum.

4.6. Septimo postquam migraverat anno , sarcophagus , qui usque medium cooperculi terra contusa , calcibus fuerat contectus , sensim eminere super eadem terram coepit. Nec tamen terra , quae erat in gyro , aut elevari , aut deprimi visa est. Incolae tamen necdum hoc animadvertebant. Cum interea quidam clericus de Lemovicensi pago veniens , interrogabat monachos , utrum sarcophagus domni Geraldi sursum adhuc emersisset. Et subjunxit quod admonitus per somnium fuerit , ut ad ejus tumulum veniret , quoniam ejus sarcophagus jam apparare coepisset. Tum vero monachi cum ipso pergentes ad tumulum & linteum desuper evellentes , ita repererunt , ut clericus dormiens viderat. Et tunc quidem aliquantulum eminebat. Jam vero non puram altior videtur. Quisquis autem hoc cognoscit , virtutem aliquam esse divinam ignorare nequit. Ex hoc igitur miracula crebro fieri coeperunt.

4.7. Circumcisionis Dominicae solemnitas advenerat , cum vassus quidam nomine Adraldus focum caragiorum tota nocte in domo sua fieri praecepit. Intempesta autem ipsius noctis hora , daemones super faucum custodes irruerunt. Quibus ita damnati sunt , ut unum occiderent , alternum , debilitatis membris corporea salute privarent. Qui postea mendicando vitam exigens , ad Aureliacum deportatus est. Quo dum per aliquot dies vicitaret , quidam violenti homines praesumptionem faciebant contra potestatem loci ipsius. Qua de causa monachi signa sonare , atque litaniis insistere coeperunt. Tunc ille contractus supplicabat , ut hi , qui circumstabant , hunc ad sepulcrum domni Geraldi deferrent. Quod cum illi fecissent , orabat ut sibi subvenire dignaretur. Qui post modicum sanus surrexit , & redintegratis membris , omnibus denuo in momento convaluit. Ex hoc jam coeperunt miracula subinde patrari virtutumque ejus opinio certius atque diffusius resonare. De quibus si forte quis dubitet , quoniam saeptus eadem in infirmis repetuntur , potest visu probare , per quod praeteritorum fides sumat. Quae autem in iis qui variis langoribus opprinumtur , divina digantio saepius iterare dignatur , hoc propter proxilitatem praetermissimus, Quaedam tamen ad gloriam ejusdem beati viri commendadam perstrinximus , ne inconsulte ea transilisse videamur.

4.8 Constat autem quod idem sanctus vir , dum adviveret , multas sanctorum reliquias ad Aureliacum advexit. Quippe , ut superius dictum est , istius causae studiosissimus fuerit , & ad impetrandum quod vellet , non parvam gratiam a Deo habuerit. Inter caetera denique sanctorum chymilia , quae illic habentur , est quoddam lignum Domini , cui talis virtus inesse frequenti experimento dignoscitur , ut si quis illud equitando portet , equus in brevi moriatur ; aut si perjurium forte quis fecerit , emptilentisus fiet. Non pauci etenum jam propter hoc peccatum caduci dacti sunt. Incolae autem regionis illius mores valde ferinos habere solebant, sed aliquantulum exemplo vel reverentia sancti hominis esse mitiores videntur. Cum autem foedus , aut aliquod grande juramentum jure decernunt , per quemlibet monachum , aut clericum , qui tamen pedester incedat , deferri sibi faciunt.

4.9. Quidam sane de beati Geraldi gloria temere disputantes asserunt , quod ista curationum gratia , non meritis ejus , sed istarum virtutibus reliquiarum conferatur. At nos causam diligentius considerantes , id credimus , quod ita per sancta illa pignora sanitatem beneficia tribuuntur , ut virtus quoque beati Geraldi cooperatrix non negetur. Nam hoc ipsa qualitas accidentium rerum credi suadet , quoniam ipse solt infirmis per visum apparere , & maxime ante ejus tumulum sanitatis beneficium conferre. Ut est de filio Joannis videlicet Arvennensis vicecomitis , quem multum & surdum , una manu contractum ibidem detulit. Ante sepulcrum namque prosternens sese in orationem dedit. Nocte jam mediante , sanguis ad ejus auribus erupit , manusque illius directa est , quam circa collum patris sanam expandit , & primam vocem emittens , panem ab eo quaesivit. At ille gratias agens pro filio , totam ecclesiam clamore complevit & quemdam sui juris alodum ad sanctum sepulcrum tradidit. Sane de isto nominatim commemoramus , pro eo quod miraculum in excellenti persona patratum , ad multorum notitiam pervenit. Dissimila autem vel diversa alterius generis , primo quidem ab incolis notabantur , sed cum numerus immensus cresceret , omissa est cura numerandi.

4.10. In Aureliaco oppido ante fores ecclesiae erat apistilum , ex quo ille ascendere equum solebat. Quod videlicet cum infirmi ob ejus amorem deosculantur , solent recipere sanitatem. Ob quam etiam causam nunc est ab incolis intra ecclesiam transpositum & in modum altaris palla coopertum. Non longe ab oppido quod rustici Mulsedonum dicunt , praedictus vir Dei casam habuerat. Porro oppidani mutuo condixerunt , ut mensam ejus , quae in praedicta casa adhuc erat , sibi ad reficiendum deferrent. Quod & fecerunt. Casa vero ad frontem cujusdam domus , hinc portitores projeccerunt. Cum super eam quidam , veniente meridie , dormire vellet , subito caecus & amens effectus est. Deinde cum etiam canis eamdem mensam calcaret , omnibus membris statim diriguit. Necdum tamem illis advertentibus quidnam esset , alius itidem super hanc se projecit , sed & ipse protinus caecatus est. Tandem intelligentes , quin ob tabulam sancti vir fequenti ejus refectione consecratam ista pertulerint ; hanc ad Ecclesiam beati Martini quae prope est , linteo contectam deportaverunt. Quae nunc usque domatis inidem susoensa comparet. Ad aliam ejus mensam quae erat in villa Vaxia , quidam presbyter cum vicinis ad convivium venerat. Cumque sicut fieri solet , inter epulas gannirent , & verba ridicula vicissim immiscerent , subito pavor ingens ita omnes perculit , ut statim intermittentes scurrilitatem , ad alium locum conesuri secederent. Mensam vero deportaverunt ad illus oratorium ,quod factum est in quodam loco , ubi feretrum portatores deposuerunt , ad mutandum pallium. Quod videlicet loco pecora circumquaque vagantia , cum forte spatiolum illud ubi feretrum , sicut diximus , positum fuerat , pascendo contigissent , protinus tormentari incipiebant , & nonnulla moriebantur. Incolae vero per id quod animalibus acciderat , causam intelligentes , ibidem praedictum oratorium construxerunt. Quod dehinc certum est , quod plerique infirmi sanitatem sunt adepti. Praetera mirum quiddam & pene incredibile contigit , nisi quia usu probatur. Nam fonticula ex tunc in eodem loco subbullit , quae viantibus ad potum sufficiat.

4.11. Rainaldus , quem vir Domini suspectum habens , juramento , sicut superius dictum est , adhuc vicens constrinxerat , illius juarmenti fidem rupit , & familiae , quam coenobio delegaverat , nimis erat cum suis infestus. Singuli autem , inter praedationes , quas patiebantur , nomen domni Geraldi inclamare solebant. Quadam autem nocte visum est ipsi Rainaldo , quod virum Dei sibi astantem cerneret. Qui cum juramenti fidem ad eo requirete , simul admonuit , ut familiam vexare de caetero cessaret. Excitatus ille indicavit conjugi visionem. Quem & illa suadebat , ut vel compunctus ad horam suis idem retulit , praecipiens , sed ignaviter , ut familiam non inquietarent. Sed illi post paululum ad consuetam rapacitatem redierunt. Nec Rainaldus obsistebat , quia pronus erat ad malum. Et quamvis sanguine esset sancto viro propinquus , tamen ab ejus pietate longe erat alienus. Tum itidem sanctus vir eidem minans apparuit , & quae bona sibi fecisset , pro quibus ille mala reddebar , furibundus exprovabit , atque percutiens eum in capite , e vicino mortem sibi secuturam comminatus est.

4.12. In provincia , quae Alamannia vocatur , nobilis homo erat obsessus a daemonibus. Parentes vero , & militers sui per multa pignora sanctorum ducebvant eum , ut saltem per eorum intercessionem divina gratia liberasset. Sed distributor omnium bonorum , qui electum suum glorificare disposuit hanc virtutem ei reservavit. Nomem vero beati viri in ipsa provincia necdum auditum erat. Praedicti autem parentes dum erum ducerent ante corpora sanctorum , daemones saepius clamabant , de ejus corpore se minime exire , nisi per intercessionem beati Geraldi. Tum iidem parentes daemoniaci huc illucque discurrebant , si vel provinciam audissent , in qua beatus Geraldus esset. Et nescio aut Romei , aut quilibet peregrinus indicavit eis provinciam & locum. Qui festine ad Aureliacum venerunt. Mox ut venite ante sepulcrum , clamare coeperunt daemones per eum obsessum : O Geralde , inquit , utquid illudis nos ? Utquis ardemus tua virture ? Qui mox cecidit in terram , & evomuit eos una cum sanguine. Ex illa hora , & deinceps , incolumis mansit.

Traducció : -

Versions : -

Web : -

Comentaris : -

Identificacions:

S'identifca a l'abat Rodulfum , amb l'homònim dels documents (D00128)[903-I - 923-VII] (Roergue)
Diploma perdut mencionat en Chronicon monasterii Conquensis. Carles renova a Rodulphus abat de Conques les donacions fetes als seus antecessors.
, (D00409)903-I (Roergue)
Alterat? L'abat Rodulfo i la congregació del monestir de Sancti Salvatoris Conchas cedeix un mansus en el lloc dit Stanio del ministerio Rothenulense , en prestària als seus fidels Eldeberto , Eldefredo i Ragamberto.
i (D00422)906-III (Roergue)
Alterat? L'abat Rodulfo del monestir de Sancti Salvatoris Conchas i el matrimoni Gauzberto i Udalgardis amb el seu fill Rodac , fan una prestaria en règim d'usdefruit sobre la vila Frontis , en l'aice Barrense de la patria Rothenica.
, cosa que data l'episodi del rapte de vescomte Benedictus en l'interval 903-918.

Creat 2011-07-29. Darrera modificació de la pàgina el 16 de May del 2019 a les 11h15